`Supermacht met zwak stroomnet'

Verwaarlozing van het stroomnet is volgens deskundigen de meest waarschijnlijke oorzaak van de `spanningsineenstorting'.

De precieze oorzaak van de grote stroomstoring in het noordoosten van de Verenigde Staten en de Canadese provincie Ontario is nog onduidelijk. Maar dat de omvang van de breakdown rechtstreeks verband houdt met een verouderd stroomnet, betwijfelt niemand. ,,We zijn de grootste supermacht ter wereld, maar we hebben een elektriciteitsnet uit de Derde Wereld'', schamperde de Amerikaanse oud-minister van Energie, Bill Richardson, tegenwoordig gouverneur van de staat New Mexico.

Binnen tien seconden kwamen zo'n vijftig miljoen mensen zonder stroom te zitten. Op papier is dat onbestaanbaar. ,,Het systeem behoort zodanig te zijn ingericht, dat zoiets niet gebeurt'', zei Michehl Gent van North American Electric Reliability Council, een adviesbureau over betrouwbare stroomvoorziening, tegen persbureau AP.

Maar het gebeurde toch. Ergens in het hoogspanningsnet tussen New York en Ontario ging het verschrikkelijk mis, waardoor een domino-effect optrad waarbij achtereenvolgens een groot aantal elektriciteitscentrales uitviel.

Aan een buitensporig grote vraag kan het niet hebben gelegen. Het was weliswaar warm en droog in de getroffen regio – wat doorgaans gepaard gaat met een hoger elektriciteitsverbruik – maar de stroomvraag lag gisteren aan het begin van de avondspits royaal onder de beschikbare capaciteit.

Op zich is een storing in een centrale niets bijzonders. Ze zijn bij wijze van spreken aan de orde van de dag. Maar als een productieeenheid – om welke reden dan ook: overbelasting, terreuraanslag, blikseminslag – uitvalt, moeten geavanceerde computers en wakkere operators ervoor zorgen dat er reservecapaciteit wordt aangeboord of extra stroom van elders wordt aangevoerd.

Beide opties zijn in grote delen van de Verenigde Staten – ook Californië kampt er mee – beperkt, zeggen deskundigen die vandaag aan het woord komen in in The New York Times en The Washington Post. Reservecentrales zijn er nauwelijks, en het hoogspanningsnet, waarlangs de import zou moeten plaatsvinden, lijdt onder achterstallig onderhoud.

Ten slotte heeft vrijwel zeker ook een rol gespeeld dat er in de betreffende regio relatief veel kerncentrales voor stroom zorgen. Die zijn om redenen van veiligheid `gevoeliger' afgesteld en zullen er bij onregelmatigheden in het stroomcircuit eerder de brui aan geven dan conventionele centrales.

De spectaculaire stroomuitval van gisteren heeft de tekortkomingen onbarmhartig blootgelegd. Of eigenlijk moet men zeggen, opnieuw blootgelegd, want nieuw zijn ze allerminst. Twee jaar geleden waarschuwde stroomexpert David Cook al voor de gevolgen. ,,De vraag is niet of, maar wanneer de volgende grote storing in ons stroomnet zal plaatsvinden'', zei hij toen tijdens een hoorzitting van het Amerikaanse Congres. Cook wijt de kwetsbaarheid aan de kortzichtige manier waarop de Amerikaanse stroommarkt is gedereguleerd. Daarbij zou onvoldoende rekening zijn gehouden met de noodzaak van reservevermogen en de vernieuwing van het hoogspanningsnet.

Investeringen daarin zouden voor stroomproducenten domweg niet interessant zijn. Het Electric Power Research Institute in Palo Alto becijferde dat de capaciteit van het netwerk de afgelopen tien jaar maar met 15 procent is uitgebreid, terwijl de stroomvraag met 30 procent toenam. Ergo: steeds meer bottlenecks. Federale wetgeving om extra investeringen af te dwingen – in het belang van een betrouwbare voorziening – is wel in voorbereiding, maar stuit op veel verzet van politici en energiebedrijven.

De Amerikaanse stroomcrisis van gisteren roept herinneringen op aan de ,,spanningsineenstorting'' zes jaar geleden in Nederland. De omvang was beperkter, maar het patroon – een toevallige samenloop van omstandigheden met een gelijktijdig falende techniek – lijkt gelijkenis te vetonen. Onafhankelijk van elkaar vielen in Midden-Nederland op 23 juni 1997 binnen korte tijd drie gasturbines van centrales uit door technische storingen, waarna door een te lage netspanning nog eens zes eenheden automatisch uitschakelden en transformatoren afschakelden wegens overbelasting.

Netwerkbeheerder Tennet sluit dan ook niet uit dat zich in Nederland een stroomstoring voordoet zoals gisteren in de VS. ,,Het is in principe mogelijk dat zoiets zich ook in Nederland zal voordoen, maar wij kunnen de storing veel makkelijker isoleren tot een bepaald gebied, omdat we een zogenoemd ringsysteem in het netwerk hebben'', aldus de woordvoerster van Tennet.

Nederland is het enige land in Europa met zo'n ringsysteem. Daarin kan de elektriciteit van twee kanten worden aangevoerd, waardoor het eventueel uitvallen van een centrale makkelijker kan worden opgevangen. Ook is het een voordeel dat het onderdeel van het stroomnet waar zich een storing voordoet kan worden geïsoleerd. ,,De ring wordt dan uitgeschakeld'', aldus de woordvoerster.