Oude dag wordt ongemerkt kaler

Werknemers moeten extra premie betalen om hun pensioenfonds te helpen. Maar de beperking van hun pensioenrechten kost hun veel meer.

De pensioenlobby van werkgevers en werknemers, die samen de pensioenfondsen besturen, heeft de cijfers die het bewijzen. Het verscherpte toezicht van de Pensioen- en Verzekeringskamer (PVK) drijft de pensioenpremies op en dat pakt slecht uit voor de economie, zoals het verlies van 136.000 arbeidsplaatsen, voorspelde een rapport van adviesbureau Ortec, dat de pensioenfondsen in januari publiceerden.

Het is pensioencrisis in Nederland. De koersval op de beurs en de lage rente reduceren de oudedagsbeleggingen, terwijl de pensioenverplichtingen dankzij de vergrijzing gewoon stijgen. Wat te doen om de financiële positie van het pensioenfonds snel te herstellen, zoals de toezichthoudende PVK eist? Bijna 200 pensioenfondsen, waaronder vrijwel alle grote, hebben bij de PVK een zogeheten herstelplan moeten indienen.

Welke maatregelen nemen zij? Premies omhoog, soms extra stortingen van werkgevers in pensioenfondsen, korting op de inflatietoeslag (indexatie) voor gepensioneerden. Maar er is nog een vierde maatregel, minder bekend, maar wel geliefd: beperk de groei van pensioenen voor de werknemers.

Meer dan negen van de tien Nederlandse werknemers spaart, verplicht, via zijn werkgever voor een pensioen, bovenop de AOW. Elk jaar bouwt hij een stukje bij. De meeste pensioenregelingen willen de waarde van die pensioenrechten in stand houden en verhogen de bedragen met de loonstijging (`welvaartsvast pensioen'). Het is een van vele koppelingen in sociaal-economisch Nederland. Maar, zo staat in de kleine lettertjes van vrijwel alle pensioenregelingen, dan moet het pensioenfonds wel voldoende geld hebben. En dat laatste is nu het probleem.

Verscheidene grote pensioenfondsen, zoals die van Metaal en Techniek (ruim 344.000 aangesloten werknemers), van de Metalektro (ruim 143.000 werknemers) en van Vendex KBB (ruim 33.000 werknemers) beperken dit jaar de koppeling van loon en pensioen van hun werknemers. Het pensioenfonds van KPN doet hetzelfde, maar daar vloeit het beleid voort uit het reddingsplan voor de werkgever.

Volgende jaar komt ook ABP, het fonds van ruim een miljoen ambtenaren en leraren, erbij. De pensioenfondsen die nu de koppeling hebben losgelaten zullen dat beleid volgend jaar zo goed als zeker voortzetten, omdat hun financiële positie nog niet op het gewenste niveau is.

De bedragen die met de ontkoppeling zijn gemoeid gaan ver uit boven de bijdrage die werknemers via premieverhoging aan het herstel van hun pensioenfonds leveren. Dat is een gevolg van de wet van de grote getallen. De pensioentoezeggingen aan de werknemers vertegenwoordigen, voor alle pensioenfondsen samen, meer dan 200 miljard euro. Een klein percentage daarvan levert direct veel geld op.

Het loslaten van de koppeling is populair omdat de maatregel direct effect sorteert. ABP ontvangt volgend jaar 200 miljoen extra premie van ambtenaren en leraren, maar de matiging van hun pensioengroei tikt veel harder aan: 600 miljoen euro. Bij het pensioenfonds van Vendex KBB is het 2 miljoen extra premie en bijna 11 miljoen minder stijging pensioenrechten. Bij pensioenfonds Metaal en Techniek is het 90 miljoen tegen bijna 160 miljoen. Bij Bedrijfstakpensioenfonds Metalektro 24 miljoen versus 61 miljoen euro.

De populariteit van de ontkoppeling vloeit voort uit het toezicht van de PVK. De pensioenwaakhond toetst de financiële positie van pensioenfondsen: de verhouding tussen hun vermogen en de pensioenverplichtingen. Deze zogeheten dekkingsgraad moet minimaal 105 procent zijn. Door de stijging van de pensioenverplichtingen te dempen, herstelt de dekkingsgraad direct.

En de werknemers? Alle pensioenfondsen zeggen hun klanten over de gevolgen te hebben geïnformeerd, of dat nog (ABP) te gaan doen. Zij verwachten de breuk ook te herstellen als hun positie dat weer toelaat. Directievoorzitter R. van den Brink van het bedrijfspensioenfonds Metalektro somt in een e-mail de acties op: een online pensioenplanner, bijeenkomsten waar vorig jaar 8.000 mensen kwamen plus 13 pensioenconsulenten. ,,Kortom, langs vele wegen kan men geïnformeerd zijn.''