Een sluipweg uit de bezuinigingen

Als er niet extra wordt bezuinigd, dan loopt het begrotingstekort van de Nederlandse overheid naar 3 procent. En dus wordt er in Den Haag deze zomer hard gewerkt aan extra ombuigingen. Een tekort van boven de 3 procent zou een schending betekenen van het Stabiliteitspact, waarin door de eurolanden is afgesproken dat er begrotingsdiscipline moet heersen in het eurogebied. Wie de tekortnorm overtreedt, riskeert in het uiterste geval een boete van 0,5 procent van het bruto binnenlands product.

Het argument dat `bezuinigen moet van Brussel' is ijzersterk. Er valt door oppositiepartijen formeel weinig tegenin te brengen. Behalve dan het tegenargument dat andere landen ook de hand lichten met het pact, of dat het hele pact niet deugt. Maar dat soort geluiden maakt in een begrotingsdiscussie weinig kans.

Heeft de oppositie in de Tweede Kamer volgende maand op Prinsjesdag dan helemaal geen munitie? Toch wel. De Europese Raad (van regeringsleiders) heeft in 1997 vastgelegd dat er `uitzonderlijke omstandigheden' kunnen zijn waardoor een land de 3-procents tekortnorm van het Stabiliteitspact mag overtreden. Dat kan een natuurramp zijn, of iets anders onvoorziens met grote budgettaire gevolgen. Of een ernstige recessie, waarbij de economie 2 procent of meer krimpt.

Een lidstaat kan ook zelf een verzoek om dispensatie indienen, als de economie krimpt met 0,75 procent of meer. Een `zware recessie' is dat niet, maar als het karakter ervan zeer abrupt is, dan mag het. Het mag ook als die krimp van 0,75 procent of meer volgt op een langdurige periode van stagnatie.

Daar zit de opening voor Nederland. Er is, na het desastreuze tweede kwartaal, niet veel meer voor nodig om de economische krimp voor heel 2003 op 0,75 procent te laten uitkomen. Zelfs als de kwartaalgroei in het derde kwartaal nog maar licht negatief is, en in het vierde kwartaal stabiliseert, dan rest jaar-op-jaar gerekend een gemiddelde negatieve economische groei van 0,75 procent over heel 2003. Er mag dan een beroep worden gedaan op de clausule uit het pact. Aangevoerde reden is dan de langdurige periode van stagnatie. En die is er al vanaf begin 2001.

Het valt niet te verwachten dat het kabinet-Balkenende van de sluipweg uit het pact gebruikmaakt. Begrotingsdiscipline is in het huidige kabinet, en zeker voor minister Zalm van Financiën, geen reflex waar Brusselse dwang voor nodig is.

Brussel is wel altijd een handige zondebok geweest om de verantwoordelijkheid voor pijnlijke maatregelen die het kabinet moet doorvoeren naar toe te schuiven. Hoe meer ruimte het pact nu biedt, hoe moeilijker het wordt om Brussel de schuld te geven.

    • Maarten Schinkel