Lekkerste wijf van het Binnenhof

Voor het eerst in je leven moet je iets kopen, bijvoorbeeld deodorant of waspoeder. Je staat in de winkel voor een eindeloze rij merken. Wat doe je dan? Je kiest een merk dat je kent.

Zo gaat dat en je zou een rondom consumptie georganiseerde samenleving als Nederland kunnen zien als één groot marktplein met her en der zeepkisten. Die zeepkisten zijn de media, en de reclame. Als je nu iets te verkopen hebt, moet je op een van die twee verhogingen zien te klimmen. Dan neemt je naamsbekendheid toe, en uiteindelijk baseren mensen daarop hun koopgedrag.

Reclame is duur en doorzichtig, dus het mooiste is gratis publiciteit, oftewel exposure in de media. Een goed voorbeeld is de schrijver die in een talkshow hartverwarmend vertelt over `de mens achter de kunstenaar' in ruil waarvoor hij zijn nieuwe roman mag aanprijzen: beide partijen zijn dan blij. De talkshow scoort omdat mensen er de volgende dag over praten. Daardoor stijgt de naamsbekendheid, daarmee de kijkcijfers en daarmee de advertentietarieven. De schrijver is blij, want de volgende keer dat de kijker in de boekwinkel voor een eindeloze rij identiek ogende producten staat, heeft hij of zij nu een merk dat hij kent.

Nu de zuilen zijn ontmanteld werkt het in het stemhokje ook steeds meer zo. Het lijkt al weer eeuwen geleden dat Elco Brinkman werd geslacht omdat hij met zijn shuffle en de profilering van zijn echtgenote als electoral asset een verkiezingscampagne `Amerikaanse stijl' voerde. Dat werd eens te meer duidelijk toen RTL4 gisteren een uitzending herhaalde van Wintertijd, een sympathiek programma waarin presentator Harry de Winter het leven van zijn gast doorneemt, afgewisseld met diens lievelingsmuziek. Gisteren zat GroenLinks-leider Femke Halsema er haar naamsbekendheid te vergroten.

Nu is de exploitatie van de eigen levensloop voor commerciële of electorale doeleinden riskant. Je moet niet te weinig vertellen want dan vinden de mensen je kil en word je verbannen naar de Wereldbank in Washington. Je moet ook niet te veel vertellen want dan blijft er niks meer te raden over, en word je na de hype gedumpt.

Grenzen trekken dus, en Femke Halsema deed dat toen De Winter vroeg: ,,En na dat gesprek deden jullie het voortaan met condoom?'' Halsema had net verteld dat ze rond haar zeventiende een veel oudere vriend had. Toen haar moeder daar achter kwam ging ze met de arme man uit lunchen voor een goed gesprek.

Daarvoor had Halsema, ongetwijfeld voor de zoveelste keer, verteld over haar opvoeding, kinderen krijgen, de gloomy eighties en pesterijen op school. Je moet daar als BN'er toch helemaal gek van worden? Steeds weer hetzelfde vertellen, en enthousiast blijven want anders lijk je arrogant, doodzonde nummer één (,,ik ben heel gewoon gebleven hoor!'' roept iedere succesvolle Nederlandse atleet panisch zodra hij of zij op Schiphol voet aan land zet).

,,Jij bent dus het lekkerste wijf van het Binnenhof?'' was een andere vraag van De Winter. Zou hij aan die tussenpaus in het Torentje hetzelfde durven vragen: ,,Jij hebt dus de meest onnozele kop van het Binnenhof?''

Het was een leuk programma, heerlijk om al die clips uit de jaren tachtig weer eens te zien. Kan de VPRO niet eens een avondlange intelligente terugblik organiseren op die tijd, zoals de BBC dat doet? Indringende maar toegankelijk geformuleerde sociologische beschouwingen over de trends van toen, afgewisseld met anekdotes en ervaringen van sterren die toen opgroeiden: Hans Teeuwen, Beau van Erven Dorens, Kim van Kooten, Arnon Grunberg, Famke Jansen, Natasha Gerson, Anouk, Hafid Bouazza...

Aan het einde van Wintertijd verklaarde Harry de Winter dat hij ,,niets te maken wil hebben'' met mensen wier opvattingen lijnrecht staan op de zijne. Een rare opmerking voor een interviewer. Zoals de Nijmeegse cultuurfilosoof Loesje stelt: je moet niet alles lezen wat je gelooft.