Kelly raakte verstrikt in zijn contacten met de pers

Kort voor zijn dood deed wapenexpert David Kelly het tegenover een parlementaire commissie voorkomen alsof zijn contacten met journalisten niet zo belangrijk waren. Inmiddels blijkt hoe ver die contacten gingen.

Waarom maakte David Kelly een einde aan zijn leven? Er van uitgaande dat de wapenexpert inderdaad zelfmoord pleegde (wat niet absoluut vaststaat), is dat de vraag die de commissie onder leiding van rechter Lord Hutton, lid van het Britse Hogerhuis, moet beantwoorden.

Een aantal feiten staat sinds de verhoren afgelopen maandag begonnen wel vast. Kelly sprak met journalisten van de BBC over het Irak-dossier van de Britse regering. Hij was de anonieme bron waarop Andrew Gilligan zich op 29 mei in het radioprogramma Today baseerde toen hij de Britse regering ervan beschuldigde het dossier te hebben aangedikt. Het programma van Gilligan bracht de regering-Blair in grote verlegenheid. Vervolgens werd de BBC door de regering beschuldigd van onbetrouwbare berichtgeving.

Op grond van de verhoren van Gilligan en van zijn collega Susan Watts, die op 2 juni voor het tv-programma Newsnight over het Irak-dossier berichtte, doemt het volgende beeld op. David Kelly sprak tegenover beide journalisten vrijmoedig over het dossier. Daarbij zei hij onder meer dat de regering een stevig getoonzet rapport wilde – het moest ten slotte dienen als argumentatie voor een oorlog tegen Irak – en alles in het werk heeft gesteld om te krijgen wat ze wilde.

Kelly liet zelfs de naam van adviseur Alastair Campbell vallen als degene die verantwoordelijk was voor wat door Gilligan werd omschreven als `sexing up'. Hij gaf de in zijn ogen absurde claim dat Saddam binnen 45 minuten massavernietingswapens zou kunnen inzetten als voorbeeld.

Susan Watts bevestigt wat Gilligan in zijn programma claimt. Tijdens de eerste dag van haar verhoor klonk zelfs enige spijt door dat Gilligan en niet zij de primeur had. Zij sprak een paar weken vóór Gilligans programma met Kelly, maar zag daarin geen aanleiding voor uitzending. ,,Ik begreep niet waarom Andrew Gilligan's verslagen zoveel aandacht van de regering kregen en die van mij niet'', zei ze gisteren tegen de commissie.

Watts belde een dag na de Today-uitzending met David Kelly, die op dat moment in New York was. Uit de bandopname die de commissie daarvan gisteren te horen kreeg, blijkt dat dit niet veel meer dan een gezellig gekeuvel oplevert, waarin Watts onder andere hengelt naar Gilligan's bron en het vermoeden uitspreekt dat dat Kelly was. Uit alles blijkt dat Kelly op dat moment nog niet besefte wat de implicaties van zijn opmerkingen waren.

Tegenover de parlementaire commissie erkende David Kelly weliswaar dat hij met Gilligan had gesproken, maar hij zei zich niet te hebben herkend in zijn betoog zoals dat door de journalist was weergegeven. ,,Op grond van het gesprek dat in met hem had, zie ik niet hoe hij die gezaghebbende verklaring kon afleggen op grond van het commentaar dat ik gaf'', aldus Kelly op 15 juli. Ook had hij, zei hij, de naam van Blairs adviseur Alistair Campbell niet genoemd in relatie tot het aandikken van het dossier. Maar, voegde hij er steeds aan toe, heel precies wist hij het niet meer.

Over zijn contacten met Susan Watts zei Kelly dat hij haar een paar keer had gesproken, maar dat hij zich niet meer herinnerde of hij ook in mei nog contact met haar had gehad. Na het verhoor van gisteren lijkt onwaarschijnlijk dat Kelly zich niet herinnerde dat hij de dag nadat het tumult was uitgebroken met Watts heeft gesproken.

Het beeld dat oprijst is dat Kelly, geschrokken door de gevolgen voor zowel de regering als de BBC, verstrikt is geraakt in zijn loslippigheid en in de daarop volgende ontkenning daarvan.

Zo zou het gegaan kunnen zijn. Maar zeker is dat niet, daarvoor zijn er in de zaak nu al te veel onverwachte wendingen geweest. En zelfs als het zo is gegaan, blijven er een aantal belangrijke vragen over. Mocht Andrew Gilligan zo'n zware beschuldiging aan het adres van de Britse regering wel baseren op maar één bron? Heeft de BBC geprobeerd, zoals Watts gisteren stelde, om haar betrokken verslaggevers zo te manipuleren dat ze Gilligans versie van het verhaal staven.

En de belangrijkste vraag: heeft de Britse regering het rapport dat diende als onderbouwing voor een aanval op Irak nu wel of niet bewust aangedikt? Het Britse publiek heeft het antwoord al klaar: 41 procent houdt de regering verantwoordelijk voor de dood van Kelly en maar liefst 68 procent gelooft dat de regering oneerlijk was.