Hormonen slikken is gevaarlijk - maar hoe gevaarlijk?

Hormonen verhogen de kans op borstkanker met 66 procent bij vrouwen in de overgang, bleek deze week uit Brits onderzoek. Sommige medici vinden de ongerustheid overdreven.

,,Over het algemeen laat ik me niet zo makkelijk beïnvloeden door berichten in de media'', zegt Gery Duwalda (56) uit Hoorn. ,,Maar toen ik las dat het slikken van hormonen bij overgangsverschijnselen de kans op borstkanker met 66 procent verhoogt, ben ik onmiddellijk gestopt met slikken. Vervolgens schrok ik van mijn eigen reactie. Ik moet mijn gebruik natuurlijk wel rustig afbouwen.'' Duwalda heeft de afgelopen twee jaar verschillende hormoonkuren geprobeerd. Ze begon ermee omdat ze, toen ze in de overgang kwam, veel last van haar gewrichten kreeg.

Zaterdag werd in het medisch tijdschrift The Lancet een Brits onderzoek gepubliceerd waaruit bleek dat vrouwen die na de menopauze hormonen slikken 66 procent meer kans hebben op borstkanker. Hun risico om aan borstkanker te sterven is 22 procent hoger.

De Nijmeegse hoogleraren Toine Lagro-Janssen en Chris van Weel schreven in een commentaar bij het onderzoek dat vrouwen die al een tijd hormonen slikken tegen overgangsklachten, daar snel mee moeten stoppen. Maar menopauzeklinieken in Nederland denken daar anders over. Zij vinden dat de resultaten van het Britse onderzoek niet te vertalen zijn naar de Nederlandse situatie.

Volgens Care for Women, de koepelorganisatie van overgangsconsulenten, toont het onderzoek slechts aan dat langdúrig hormoongebruik uiteindelijke leidt tot een verhoogd risico op borstkanker. ,,In Nederland is de gemiddelde therapieduur slechts zeven maanden. Dit is te kort om te resulteren in een verhoogd risico'', zegt directeur Catherine van Heest.

,,Ik weet niet wie ik moet geloven'', zegt Duwalda. Zij vindt de tegengestelde berichten in de media erg verwarrend. Kee Arts (55) uit Haarlem gaat gewoon door met haar hormoontherapie. Ze slikt al vier jaar hormonen, sinds ze op haar 51ste in de overgang terechtkwam. ,,Ik zou echt geen leuk leven hebben als ik geen hormonen zou slikken'', zegt ze. ,,Als ik ze niet slik, heb ik vijftien à twintig opvliegers per dag en lig ik 's nachts vanaf half drie wakker.''

Arts heeft ook beroepsmatig met de hormoontherapie te maken, want ze is overgangsconsulent in Haarlem. Ze wordt overstelpt met telefoontjes van verontruste vrouwen, maar is niet van plan haar beleid aan te passen. Ze ís al heel terughoudend met het adviseren van hormoonkuren, zegt ze.

Volgens de gegevens van Care for Women krijgt 80 procent van de vrouwen in de overgang klachten als opvliegers en nachtelijke transpiratie. Vijftien procent van de vrouwen in Nederland tussen de 50 en 64 jaar volgt een hormoontherapie. De Stichting Farmaceutische Kengetallen meldt dat er vorig jaar 900.000 recepten voor hormonen zijn uitgeschreven voor vrouwen van 40 tot 65 jaar.

M.J. Van der Mooren, die als arts en menopauzedeskundige verbonden is aan het VU medisch centrum in Amsterdam, ziet eveneens in het Britse onderzoek geen reden om het huidige beleid ten aanzien van hormoongebruik bij overgangsklachten aan te passen. Van der Mooren werkt mee aan een grootschalig project getiteld `De ouder wordende vrouw'. Hij heeft een aantal bezwaren tegen het onderzoek. ,,Het is bekend dat het jaren duurt voordat een tumor waarneembaar is. Daar gaat wel een jaar of tien overheen. In dit onderzoekverslag staat dat het risico op borstkanker al na een jaar is toegenomen. Dat is biologisch niet hard te maken. De vrouwen bij wie na een jaar borstkanker geconstateerd werd, hadden dit waarschijnlijk al onder de leden voor zij aan het onderzoek deelnamen.''

Emeritus hoogleraar gynaecologie in Leiden E.V. van Hall bevestigt dat de tumor inderdaad al aanwezig had kunnen zijn. Maar dit doet volgens hem niks aan het onderzoek af. De tumor kan door de hormonen sneller gegroeid zijn, zegt hij.

,,Het zou kunnen dat de hormonen de groei van de tumor versnellen'', zegt ook Van der Mooren. ,,Maar het is erg onzorgvuldig om de huidige bevindingen volledig aan de hormonen toe te schrijven.'' Een ander bezwaar van Van der Mooren is dat het onderzoek is uitgevoerd onder vrouwen die al meededen aan bevolkingsonderzoek naar borstkanker. Volgens hem had de onderzoekspopulatie het resultaat moeten zijn van een a-selecte (gerandomiseerde) steekproef van vrouwen in de overgang.

Het Nederlandse Huisartsen Genootschap (NHG) komt begin volgende week met een officieel standpunt, maar Pim Assendelft, hoofd richtlijnontwikkeling en wetenschapsbeleid spreekt alvast z'n waardering uit voor het onderzoek. ,,Nog nooit werd een zo grootschalig onderzoek gedaan. Bovendien werd niet eerder aangetoond dat de kans op borstkanker ook bij korter gebruik van hormonen toeneemt. Natuurlijk zijn er bepaalde facetten die nader onderzocht moeten worden. Maar we kunnen de resultaten van dit onderzoek niet zomaar naast ons neerleggen. Waarom willen sommige mensen toch zo graag dat dit niet waar is?''

Volgens Assendelft is het voorstel van Van der Mooren om een onderzoek te doen met een gerandomiseerde steekproef onethisch. ,,Je kunt toch niet zomaar aan een vrouw vragen een pil te slikken die de kans op borstkanker wel eens met 66 procent kan verhogen?'' Hij vervolgt ,,Iedere vrouw moet zelf afwegen of ze de hormonen wil slikken of niet. Maar het is onze plicht patiënten voor te lichten.''