De zomer van de restauratie

Het hogedrukgebied dat boven Europa ligt, zorgt dit jaar voor uitzonderlijk stabiel zomerweer. Het is een ouderwetse zomer, een zomer zoals die in de herinnering van vroeger ieder jaar was met stralend weer, korte broeken en bloemetjesjurken, de geur van graan en gedroogd gras, spelen op het strand, zwemmen in zee en fietstochten door de bossen.

Nederlanders, meldt De Telegraaf, die voor dit soort nieuws altijd een kien oog heeft, herontdekken vakantie in eigen land. Waarom naar Turkije vliegen als het daar veertig-plus graden is of over de verzengende Autoroute du Soleil naar Zuid-Frankrijk gaan dat wordt geteisterd door bosbranden? Dit jaar zijn de stranden in Nederland druk en de campings vol en staan de caravans in de file op de wegen naar de Veluwe. De deelnemers aan grote buitenfestivals zoals Dance Valley, de Gay Parade en de Sneek Week, koesteren zich in het mooie weer. Simpel buitenamusement bloeit. Peuters spelen met schepjes op het strand. Een zwembad in Stadskanaal heeft het nationale kampioenschap `bommetje springen' in het water gehouden. Mensen zijn vriendelijker, er is geen nationale onmin en er doen zich geen drama's voor. Het is een zomer zoals het hoort. Wat een geluk dat de zon voor niets schijnt nu het economisch minder gaat.

De zomer van 2003 zal de geschiedenis ingaan als een klassieker. Zesenvijftig jaar geleden, in 1947, was het ook zo'n lange zinderende zomer. Van juni tot en met augustus was het onafgebroken mooi weer en er werd in Maastricht een temperatuur van 38,4 graden gemeten. In die zomer kondigde de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken George Marshall aan dat de Verenigde Staten Europa te hulp wilden komen met een plan dat bekend zou worden als het Marshallplan. Het lukte de West-Europese landen niet zich te herstellen van de ruïnes van de Tweede Wereldoorlog. Er was een acute schaarste aan deviezen. Door de combinatie van de extreem koude winter 1946-'47 en de uitzonderlijk droge zomer van 1947 waren er tekorten aan brandstof (steenkolen) en graan. De expansie van de Sovjet-Unie ging in Oost-Europa onverminderd verder; Frankrijk, Italië, Griekenland leken rijp voor een communistische machtsovername. De Marshallhulp, die in 1948 op gang kwam, bracht dollars en Amerikaanse goederen waarmee de West-Europese wederopbouw in beweging kwam en de communistische dreiging werd ingedamd. De daarop volgende jaren voltrok zich het Duitse economische wonder, begon de Europese samenwerking en bevroor de Koude Oorlog vijftig jaar lang de invloedssferen in Europa.

Het politieke en economische klimaat van 2003 is onvergelijkbaar met dat van 1947. In Nederland is dit de zomer van de politieke restauratie. Met de afronding van het proces tegen Van der G. is de revolte die Fortuyn vorig jaar ontketende, definitief voorbij. Het is een sterk staaltje van wat de filosoof Herbert Marcuse in de jaren zestig `inkapseling' noemde: de gevestigde partijen hebben zich de standpunten van Fortuyn toegeëigend en het volksprotest gesmoord. De bestuurlijke elite is niet omvergeworpen, maar er heeft wel de nodige doorstroming plaatsgevonden; het parlement is opgeschoond na de laatste verkiezingen. De economie noopt tot soberheid, de politiek tot bescheidenheid. Nederland keert terug naar de politieke en economische orde van vóór de beursgekte en de LPF-hype.

Van het kabinet is sinds het aantreden eind mei niets meer vernomen. Den Haag is in lome vakantiestemming en de enigen die doorwerken zijn de ambtenaren op het ministerie van Financiën. Ze zijn in opdracht van minister Zalm bezig extra bezuinigingen te zoeken om de financiële tegenvallers op te vangen die het gevolg zijn van de economische stagnatie. Op korte termijn moet alles minder, ook al toont de economie voorzichtige tekenen van herstel op de langere termijn. Zo lijkt het kabinet bezig maatregelen te nemen die achterhaald zijn tegen de tijd dat ze worden uitgevoerd. Niemand die daar op let, men is in de ban van de zon. Als op prinsjesdag de miljoenennota gepresenteerd wordt, zal blijken waar de klappen vallen en dan kan het kabinet zich voorbereiden op een herfst van maatschappelijke protesten.

Niet alleen in Nederland is dit een zomer zonder nieuws. Zuid-Europa staat in brand, maar overigens koestert Europa zich in stilte. Er ligt een ontwerp voor een grondwet voor de Europese Unie van 260 pagina's die zo gedetailleerd is dat geen mens zich erover druk maakt. Tot in de kleinste details schrijft deze ontwerpgrondwet zaken voor, bijvoorbeeld dat kinderen recht hebben op hun eigen mening en dat iedereen toegang moeten hebben tot gratis arbeidsbemiddeling. Artikel II-21-1 bepaalt dat discriminatie op grond van onder meer geboorte in de EU verboden is en scherpzinnige critici hebben al vastgesteld dat het erfelijk koningschap zoals dat in zeven lidstaten van de EU bestaat, derhalve ongrondwettig is. De Nederlandse Grondwet kent in artikel 1 geen verwijzing naar een verbod op discriminatie op grond van geboorte.

Pas als de zomer voorbij is, gaan we weer over tot de orde van de dag. Dan komen de onderhandelingen tussen de lidstaten over de grondwet van de EU en de ombuigingen op de begroting ter sprake. Vooralsnog koestert Nederland zich in vakantiestemming en geniet van een onwaarschijnlijk mooie zomer met als prioriteit verkoeling voor de hittegolf bij temperaturen boven de dertig graden. Wie heeft het nog over klimaatverandering door de verbranding van fossiele brandstoffen? Het stabiele zomerweer wordt veroorzaakt door een ouderwets hogedrukgebied dat boven Europa blijft liggen. Net als vroeger toen niemand zich druk maakte over de uitstoot van CO2 en het altijd mooi weer was in de zomer. Terwijl de tijden toch echt veranderd zijn.

rjanssen@nrc.nl