Voetbalfilosofietjes op echt gras

In `De Bal is Rond' van de Mechelse theatergroep 't Arsenaal voert acteur Jaak van Assche een voetbalmonoloog met politieke inslag. Een belangrijke rol is weggelegd voor het wedstrijdveld van OJC Rosmalen.

Het is een voetbalveld zoals je ze in ieder dorp hebt. Het gras dampt na van een namiddagse sproeibeurt. De lijnen zijn vers bijgekalkt door een liefdevolle terreinmeester. Maar deze rechthoek is meer dan alleen een grasmat. Dit is de arena van Otto, Oost-Duitse `veldbruller', de `Julius Caesar van de zijlijn', ex-sportwinkeleigenaar en fanatiek analist van alles dat met `fussball' te maken heeft. Zeulend met klapstoeltje, een net ballen en feloranje pilonen neemt de trainer bezit van zijn biotoop.

Otto wordt tot leven gewekt door Jaak van Assche. De acteur is in België bekend van de tv-serie FC De Kampioenen en speelt binnenkort in de film Erik of het kleine Insectenboek. Maar vanavond staat hij als lid van theatergroep 't Arsenaal op gras. Het Mechelse gezelschap is door een verbouwing van zijn podium genoodzaakt dit seizoen enkel locatietheater te spelen. Op het programma staan voorstellingen in een zwembad, een stadsfeestzaal en een aantal huiskamers in Mechelen. Maar de reeks wordt geopend met De Bal is Rond, een vijf kwartier durende monoloog, die vanavond zijn Nederlandse première heeft op het hoofdveld van de Rosmalense voetbalclub OJC tijdens Theaterfestival Boulevard.

,,Dit stuk gaat tot in z'n diepste naden over de lekkerheid van voetbal'', stelt regisseur Guido Wevers. Maar onder alle spelanalyses, referenties aan WK's uit een grijs verleden en citaten van roemruchte trainers (,,Voetbal is oorlog''), ligt een diepere laag. Voor de Duitse schrijver Thomas Brussig is voetbal een metafoor voor het totalitaire DDR-systeem dat hij ook al aan de kaak stelde in zijn roman Helden Wie Wir uit 1994. ,,Brussig rekent af met de generatie van zijn vader, hun conservatieve ideeën over vrouwen, communisme en gezag'', denkt Van Assche. ,,Maar tegelijkertijd schuilt er een hoop tristesse in Otto. Hij heeft zijn dromen verloren.''

Om het stuk geschikt te maken voor niet-Duits publiek verplaatste vertaler Walter van den Broeck de handeling naar België. In zijn bewerking is Otto met zijn sterspeler `d'n Heiko' ingehuurd door een Belgische biergigant om een provinciaals jeugdteam te leiden. Wachtend op zijn spelers, die maar niet komen opdagen voor de eerste training van het nieuwe seizoen, laat de trainer zijn wereldbeeld los op de tribunezitters. Moeiteloos schakelt hij van de diepe pass (,,een Engelse uitvinding, gelijk het kolonialisme op afstand''), naar de evolutietheorie (,,hersenlobtechnisch zijn we niet geschikt om met onze voeten te werken, daarom zijn die goals zo groot'') en vrouwen (,,die moeten in het voetbal hun plaats kennen; als masseuse misschien maar als trainer niemals''). En tijdens die aaneenschakeling van oneliners en caféfilosofietjes banjert hij in glimmend trainingspak naar de middenstip en terug, wijd gebarend over het groene plein van 50 bij 100 meter dat zijn wereld is.

,,De Bal is Rond begon als een binnenvoorstelling'', vertelt Wevers. ,,Maar dan werd het meer een conference. Op locatie is Otto een echte trainer.'' Van Assche beaamt dit. ,,In het begin werkten we nog met een microfoon. Maar dan ben je aan je plaats gekluisterd. Die elektronica werkt ook bevreemdend.'' En dus brult Van Assche als een echte trainer het publiek toe. ,,Het personage wordt net zo echt als het gras'', constateert Wevers tevreden.

`De Bal is Rond' van 't Arsenaal. T/m 16/8 op Voetbalclub OJC, Sportlaan 22, Rosmalen. 30 aug t/m 1 sept op Cultura Nova, Heerlen en 3 sept t/m 6 sept op Zeeland Nazomer Festival, Tholen.