Waar olifanten vechten, daar lijdt het gras

De Liberiaanse president Charles Taylor is gisteren opgestapt. Daarmee komt aan de lijdensweg van het Liberiaanse volk niet automatisch een einde.

Liberia is voorlopig verlost van Charles Taylor, de oud-rebellenleider die in 1997 tot president werd gekozen en gisteren zijn functie ter beschikking heeft gesteld. Maar hij was niet als enige verantwoordelijk voor de oorlog die zijn land – met een korte adempauze – veertien jaar vernield heeft. Herstel van de orde in Liberia en de rest van West-Afrika vergt nog jaren.

Is de oorlog afgelopen met het vertrek van Taylor?

Dat valt nog te bezien. De grootste rebellenorganisatie LURD heeft beloofd op te houden met vechten zodra Taylor weg is. Ze heeft ook gezegd dat ze zich terugtrekt uit het havengebied van de hoofdstad Monrovia waardoor de broodnodige hulpgoederen weer per schip kunnen worden aangevoerd. Ze heeft zich bereid verklaard om samen te werken met de West-Afrikaanse vredesmacht waarvan de eerste 800 militairen de afgelopen negen dagen in Liberia zijn geland.

Maar LURD controleert nog altijd een groot deel van het binnenland. Ze zal die posities pas opgeven als ze mag delen in de regeringsmacht, dus als er in een overgangsregering voldoende aantrekkelijke posten ter beschikking komen. Hetzelfde geldt voor de tweede rebellenbeweging MODEL die de stad Buchanan bezet.

Is het Liberiaanse volk beter af met de rebellen?

Nee. Een Afrikaans spreekwoord zegt: `Waar olifanten vechten, daar lijdt het gras'. De rebellengroepen dragen wel veelbelovende namen. LURD staat voor Liberians United for Reconciliation and Democracy. MODEL is de afkorting van Movement for Democracy in Liberia. Op hun websites werpen ze zich op als najagers van hooggestemde doelen als eenheid en verzoening.

Maar volgens de gezaghebbende International Crisis Group zijn ze geen haar beter dan Taylors oude rebellenbeweging NPFL die zich tot National Patriotic Party of Liberia heeft omgevormd ter wille van de eerbaarheid. Ze moorden en plunderen en gebruiken kindsoldaten. Ze zijn onderling en intern verdeeld. LURD en MODEL zijn nieuwe namen voor oude rebellengroepen – Ulimo-K en Ulimo-J – die tijdens de eerste fase van de burgeroorlog tussen 1980 en 1996 samen met Taylors NPFL ook al vochten om de hegemonie van de staat.

Wie zitten er achter de rebellen?

LURD krijgt wapens, munitie en trucks van buurland Guinee dat daarmee wraak neemt voor steun die de Liberiaanse oud-president Taylor in 2000 aan Guinese rebellen heeft gegeven. MODEL ontvangt hulp van Ivoorkust, ook als vergeldingsactie omdat Taylor rebellen in Ivoorkust heeft gesteund.

Wat is de kern van het conflict?

Liberia is door Amerikanen gesticht als een vrijplaats voor bevrijde slaven. Nazaten van die bevrijde slaven – `Americo's' en `Congo's' – hebben de inheemse bevolking tot 1980 gekoloniseerd. De True Whig Party controleerde de binnenlanden door verdeel-en-heers politiek. Dat beleid heeft tot grote verdeeldheid geleid tussen de stadselite en de plattelandsbevolking maar ook tussen de verschillende bevolkingsgroepen onderling. Aan de dominantie van de `Americo's' kwam in 1980 met een staatsgreep en de moord op president William Tolbert jr een eind. De tegenstellingen tussen de verschillende bevolkingsroepen staken tijdens de burgeroorlog de kop weer op. LURD wordt gedomineerd door de islamitische Mandingo's, MODEL door de Krahn. De `Americo' Taylor vond steun bij de Kpelle en Bassa. De bevolkingsgroepen hebben nooit in de geschiedenis geleerd samen te werken en de macht te delen.

Wat is de rol van de West-Afrikaanse vredesmacht en de VN?

De VN hebben op 1 augustus ingestemd met het sturen van West-Afrikaanse vredestroepen naar Liberia omdat ze zelf niet snel genoeg een interventiemacht op de been konden brengen om een eind te maken aan de slag om de Liberiaanse hoofdstad Monrovia. Het is wel de bedoeling dat ze later – waarschijnlijk vanaf november – zo'n 15.000 VN-militairen naar Liberia sturen om de West-Afrikaanse vredesmacht van uiteindelijk 3.200 soldaten te vervangen. De West-Afrikanen moeten de orde in Monrovia herstellen. De VN-militairen zullen in het hele land opereren en helpen bij ontwapening.

Hoe nu verder?

Regering en rebellen hadden al op 17 juni in Ghana overeenstemming over een staakt-het-vuren. Het is even afwachten of ze zich daar aan houden nu Taylor vertrokken is. Ze waren het ook eens over de vorming van een overgangsregering die niet geleid zou worden door een vertegenwoordiger van een van de strijdende partijen. Als belangrijkste kandidaat wordt de leider van de Unity-partij genoemd, Ellen Johnson-Sirleaf, die dus Taylors opvolger Moses Blah als president zou moeten vervangen.

Tijdens de eerste fase van de burgeroorlog tussen 1990 en 1996 werden ook dat soort overgangsregeringen geformeerd. Ze bleken niet te werken. De werkelijke macht bleef rusten bij de gewapende groepen omdat van ontwapening nooit serieus werk werd gemaakt. De Liberiaanse politieke partijen en belangengroepen zijn zwak en hebben nauwelijks een achterban.