Verlicht kunstenaar

Bhupen Khakhar, een van de bekendste kunstenaars uit India, is afgelopen vrijdag na een lang ziekbed overleden. Dat heeft de Foundation for Indian Artists uit Amsterdam vanochtend bekendgemaakt.

Khakhar, oorspronkelijk opgeleid als accountant, besloot pas in 1962 om kunstenaar te worden. Zijn ouders waren afkomstig uit de lagere middenklasse en hadden hem altijd verboden naar de kunstacademie te gaan. Als autodidact kunstenaar liet hij zich inspireren door traditionele Indiase volkskunst en miniatuurschilderkunst. Zo ontwikkelde hij een uiterst realistische stijl die even verhalend als dromerig was.

Internationale bekendheid kreeg Khakhar vanaf het eind van de jaren zeventig, toen hij door de Engelse kunstenaar Howard Hodgkin geïntroduceerd werd bij de British Council en een solotentoonstelling in Londen kreeg. In 1992 selecteerde Jan Hoet het werk van Khakhar voor de negende Documenta in Kassel. Ook in Nederland heeft Khakhar enkele malen geëxposeerd, onder andere bij Galerie Nouvelles Images in Den Haag en het Stedelijk Museum in Amsterdam.

Een belangrijk thema in het werk van Khakhar was zijn homoseksualiteit. Vooral in zijn latere schilderijen speelt mannelijke erotiek vaak een grote rol. In India, waar homoseksualiteit nog steeds een groot taboe is, leverde die thematiek soms grote problemen op. Zo werd nog onlangs een tentoonstelling met zijn schilderijen in Ahmedabad door Hindu-fundamentalisten gesloten wegens expliciete seksuele verwijzingen.

Hoewel Khakhar door de Indiase homobeweging als een held werd beschouwd, durfde hij zelf pas op late leeftijd, na de dood van zijn moeder in 1980, voor zijn homoseksualiteit uit te komen. Doorslaggevend was een bezoek aan Engeland in 1979, waar hij ontdekte dat homoseksualiteit daar algemeen geaccepteerd was.

Door de westerse kunstwereld werd Khakar binnengehaald als de kunstenaar die oosterse tradities met westerse thema's verbond. Hij liet zich inspireren door de collage-achtige manier van werken van de Engelse Pop Art-kunstenaars, maar zijn figuratieve en meestal felgekleurde voorstellingen toonden wel steevast scènes uit het alledaagse Indiase leven. Khakar had grote bewondering voor de naïeve schilderstijl van Henri Rousseau, maar ook voor de Indiase tantra-kunst.In India zelf genoot hij een cultstatus. Zijn schilderijen en aquarellen waren mateloos geliefd bij rijken en intellectuelen, die hem als dé verlichte kunstenaar bij uitstek beschouwden.

Een van Khakhars bekendste werken is een portret van Salman Rushdie – hij was jarenlang bevriend met de schrijver – dat nu in de National Portrait Gallery in Londen hangt. Ook maakte hij enkele illustraties voor een verhalenbundel van Rushdie. Zelf begon Khakhar op late leeftijd met het schrijven van verhalen en toneelstukken.

Khakhar, in 1934 geboren in Bombay, woonde en werkte een groot deel van zijn leven in de Indiase stad Baroda. Afgelopen donderdag werd hij opgenomen in het Bhailalbhai Amin Hospital in Vadodara, waar hij vrijdagavond is overleden.