`Rwanda krijgt geld niet zomaar'

Rwanda krijgt vooralsnog geen subsidie van Nederland voor de verkiezingen. De ministers De Hoop Scheffer en Van Ardenne stelden gisteren tijdens een werkbezoek harde eisen.

Voldaan glimlachend stappen de ministers De Hoop Scheffer (Buitenlandse Zaken) en Van Ardenne (Ontwikkelingssamenwerking) de trappen af van het presidentieel paleis in de Rwandese hoofdstad Kigali, met president Paul Kagame aan hun zijde. Zojuist hebben ze het staatshoofd verteld dat Nederland er niets voor voelt 250.000 euro aan de organisatie van de aanstaande verkiezingen bij te dragen zolang Kagame geen opheldering verschaft over de verdwijning van vijf prominente Rwandezen. En op begrotingssteun hoeft Rwanda voorlopig ook niet te rekenen, want het land heeft zijn zaakjes politiek en economisch nog onvoldoende op orde, vinden de Nederlanders.

Tijdens een korte ontmoeting met de pers, in aanwezigheid van de president, houden de beide ministers zich nog op de vlakte, maar enkele uren later geven ze deze wapenfeiten toch prijs aan de openbaarheid. ,,Wij hebben geen bevredigende antwoorden gekregen op onze vragen, dus dan kan het niet business as usual zijn'', verklaarde De Hoop Scheffer streng tijdens een persconferentie. Het is voor het eerst dat Nederland zulke wensen van Rwanda niet honoreert.

Niet dat Nederland van plan is alle hulp aan het door de genocide van 1994 getraumatiseerde land te staken. De lopende programma's gaan gewoon door. Ook blijft Van Ardenne bereid fors in de buidel te tasten voor een programma voor de demobilisatie van de grote aantallen militairen in het gebied van de Grote Meren. Rwanda kan in dat verband op zo'n 20 miljoen euro rekenen van Nederland.

Hoe graag de ministers ook een geïntegreerd hulpprogramma voor het onrustige gebied van de Grote Meren van de grond willen tillen, ze kunnen niet om zorgwekkende ontwikkelingen in Rwanda heen. Eind deze maand kiest Rwanda een nieuwe president en eind september een nieuw parlement. De regering-Kagame heeft eerlijke verkiezingen beloofd, maar lapt die belofte in veel opzichten aan haar laars.

Behalve de verdwijningen zit er een belangrijke concurrent van Kagame, oud-president Pasteur Bizimungu, achter de tralies in de propvolle gevangenis van Kigali. Hij is beschuldigd van `divisionisme', het ophitsen tot haat tussen Hutu's en Tutsi's. Tot iedere prijs moet worden voorkomen dat het land opnieuw in massamoorden tussen beide etnische groepen vervalt, stellen Kagame en de zijnen.

In de praktijk wordt echter vrijwel iedere tegenstander van het bewind voor `divisionist' uitgemaakt, waardoor er geen ruimte voor oppositie overblijft. Ook de Mouvement Democratique Républicain (MDR), de voornaamste partij naast Kagame's Rwandese Patriottische Front (RPF), is om die reden onwettig verklaard. ,,Wij hebben een regering zonder enige checks en balances en geen enkele oppositie'', zegt Noël Twagiramungu van de Liga voor de rechten van de mens in het gebied van de Grote Meren. Een andere mensenrechtenorganisatie in Kigali, Liprodhor, wordt regelmatig lastiggevallen door de autoriteiten.

Ook de nog maar net ontkiemende onafhankelijke pers heeft regelmatig met intimidatie te maken. ,,Toen we een kritisch verhaal over de informatieminister publiceerden, dreigde hij prompt onze licentie in te trekken'', Aldus Robert Sebufira, journalist van de drie jaar geleden opgerichte onafhankelijke krant Umuseso (De Dageraad). De journalist en een paar collega's, die ook de tegenstanders van de RPF aan bod laten komen, hebben inmiddels een verblijf in de gevangenis achter de rug van drie weken. ,,Als ik de toestand van het ogenblik bekijk, worden het geen democratische verkiezingen'', zegt Sebufira in het piepkleine redactielokaaltje van zijn krant. ,,Ik ga zelf niet stemmen.''

De Hoop Scheffer en Van Ardenne vinden het echter te vroeg om de verkiezingen nu al af te schrijven, laat staan de regering van Kagame als een onbetrouwbare partner af te schilderen. Op de verkiezingen in Rwanda moeten ook geen Nederlandse maatstaven worden toegepast, betoogt De Hoop Scheffer. ,,Rwanda is geen Nederland.'' Dat zijn woorden naar het hart van president Kagame, die gisteren voor de pers verklaarde dat hij ,,geen bewijzen'' had gezien dat het geen eerlijke verkiezingen zouden worden.

De Nederlandse ministers hebben grootse plannen met het gebied van de Grote Meren en Rwanda in het bijzonder. ,,Wij proberen als een katalysator voor de Europese Unie te fungeren in het gebied'', had De Hoop Scheffer al in het vliegtuig verklaard. Anderhalf jaar lang zal Nederland zelfs het gezicht van de EU in het gebied zijn. Nederland zal immers niet alleen zelf in de tweede helft van 2004 voorzitter zijn van de EU, maar ook Ierland (eerste helft 2004) en Luxemburg (eerste helft 2005) vertegenwoordigen, die er zelf geen ambassades hebben.

Juist in het gebied van de Grote Meren ook hopen de beide CDA-ministers hun integrale aanpak, waarbij buitenlands beleid en ontwikkelingssamenwerking nauw op elkaar aansluiten in een hele regio tegelijk, voor het eerst in de praktijk te brengen.

En de weinige onafhankelijke groepen in Rwanda die kritisch staan tegenover Kagame? Die hebben er vrede mee dat Nederland hulp aan Kagame blijft geven. ,,Zonder de buitenlandse gemeenschap zouden we het nog moeilijker krijgen'', aldus Sebufira, wiens krantje hulp krijgt van Nederlandse kant. Twagiramungu onderschrijft dat. ,,Maar het zou goed zijn als de internationale gemeenschap wat meer pressie op de regering van Kagame zou uitoefenen.''

Vanmorgen ontvingen alle buitenlandse missies in Rwanda een verklaring over de verdwijning van de vijf prominenten. Of deze voor Nederland afdoende is om de verkiezingen alsnog te subsidiëren, was aan het begin van de middag nog niet bekend.

    • Floris van Straaten