Jaap van Zweden verdrijft saaiheid uit de concertzaal

Zo klassiek als de programmering van het Zomerconcert van het Nationaal Jeugd Orkest was, met Mozart (Symfonie nr 40) en Bruckner (Symfonie nr 4), zo onorthodox was de uitvoering onder leiding van Jaap van Zweden, de oudere jongere par excellence. Net als Reinbert de Leeuw, William Purvis en Philippe Herreweghe werkt Van Zweden deze zomer bij het ambitieuze Nationaal Jeugd Orkest, met Wolfgang Rihm als `composer in residence'.

Van Zweden, die als dirigent in het Amsterdamse Concertgebouw maar een stap verwijderd is van de plaats waar hij jarenlang concertmeester was, wordt gedreven door de angst dat klassieke muziek saai en vervelend is. Dat bleek nog onlangs in twee tv-documentaires over zijn Haagse Beethovenproject en het was ook nu te horen in de twee overbekende symfonieën van Mozart en Bruckner, die onder zijn handen verrassend en opwindend anders klonken.

Mozarts Veertigste – heel goed gespeeld – barstte uit in snelle zwier en gulle dynamiek. De maten werden soms binnendoor afgestoken met onverwachte accenten, gelukkig veel minder hoekig en driftig dan bij Van Zwedens leermeester Nikolaus Harnoncourt. Ook al komt Van Zweden soms bijna tot een herschepping van het notenbeeld, het muzikanteske en zangerige blijven het uitgangspunt.

Ook in Bruckners Vierde, gewoonlijk streng en recht vooruit opgebouwd, zocht Van Zweden naast het officiële naar het informele. Zo wist hij heel wat romantische zijpaden te ontdekken waar in lyrische passages honderd kleurige bloemen bleken op te bloeien.

Van Zweden heeft nog nauwelijks Bruckner gedirigeerd, maar hij etaleerde hier een krachtig eigen geluid. Tussen pianissimi en overdonderende climaxen – geholpen door een krachtige, enthousiaste paukenist – lag een variëteit aan spanning, sferen en plotse tempowisselingen. Het landelijke Scherzo werd een ontmoeting tussen een uitbundige dorpsfanfare en een boerenbruiloftorkestje. Het slotdeel was overweldigend, de finale – vanuit stilstand heel langzaam opgebouwd – magistraal.

Concert: NJO o.l.v. Jaap van Zweden. Gehoord: 11/8 Concertgebouw Amsterdam. Tournee NJO met verschillende programma's t/m 20/8. Inl.: www.njo.nl