Help! De binnenvaart valt droog

De vaste kosten voor de binnenvaartschippers zijn hoog, de marges laag, de winst wordt behaald met de laatste centimeters lading. `Niet alleen droogte, ook achterstallig vaarwegenonderhoud geven grote problemen.'

De lange hete zomer mag dan bij veel Nederlanders romantische beelden oproepen van een leven op het water, de echte waternomaden van Nederland, de binnenvaartschippers, zijn helemaal niet gelukkig met de hittegolf. Door de aanhoudende droogte die Europa heeft getroffen zijn de waterstanden in de grote rivieren uitzonderlijk laag.

Voor het eerst in meer dan tien jaar heeft de minister van Verkeer en Waterstaat drastische maatregelen genomen om het water in de Nederlandse binnenwateren vast te houden, maar die bieden nauwelijks soelaas. De waterstand stijgt er maar een fractie door. Ondiepe rivieren betekenen voor de schippers minder lading.

,,Op de kanalen hebben we geen problemen met de diepte, wel op de rivieren'', zegt Cees de Vries. Hij is directeur van de Koninklijke Schuttevaer, de branchevereniging van de beroepsbinnenvaart. ,,De vaardiepte in de Waal is nu 2,40 meter, in een normale zomer heb je gedurende één week een laagste waterstand van 2,50 meter, meestal in september. Deze situatie duurt nu al vier weken en het water daalt nog steeds.''

Vaardiepte is cruciaal voor de binnenvaart. De vaste kosten van de bedrijven – veelal familiebedrijven met één schip – zijn hoog, de marges laag, de winst wordt behaald met de laatste centimeters lading. En door de droogte moeten de schippers veel lading achterlaten. ,,Ze laten nu gemiddeld veertig procent van hun ladingcapaciteit ongebruikt. Normaal is dat 15 procent. En er is altijd een dip in de droge periode, maar nu zetten ze tussen de tien en twintig procent minder om.''

De economische schade kan volgens De Vries pas later goed worden vastgesteld. Dan kan je zien in hoeverre vervoerders zijn uitgeweken naar andere, goedkopere vormen van transport. De laagwatertoeslag die veel schippers van hun verladers krijgen biedt volgens hem onvoldoende compensatie. ,,Als deze situatie tot september duurt, zijn er vele bedrijven die dit jaar met verliezen afsluiten'' voorspelt De Vries.

De lage waterstand komt voor de schippers bovenop de problemen met het onderhoud van de vaarwegen. Zo heeft de minister onlangs twee belangrijke sluizen in de Maas bij Belfeld en Sambeek gedeeltelijk gesloten. Schuttevaer-directeur De Vries vindt de afsluiting onaanvaardbaar omdat de staat al ruim tien jaar zijn verantwoordelijkheid de vaarwegen te onderhouden verwaarloost. Het gaat dan vooral om baggerwerkzaamheden om de vaarwegen op diepte te houden en onderhoud aan de sluizencomplexen. De minister van Verkeer en Waterstaat (toen Tineke Netelenbos) vond ook dat het beter moest nadat onderzoek in 1999 had uitgewezen dat het onderhoudsbudget structureel 100 miljoen euro te laag was. De minister verhoogde de daaropvolgende jaren de onderhoudsbudgetten en begon met het wegwerken van de achterstand. Maar daar kwam begin dit jaar abrupt een einde aan nadat eind februari bekend werd dat Rijkswaterstaat intern een `tijdelijke verplichtingenstop' had afgekondigd in verband met een `mogelijk kasprobleem' van 400 miljoen euro.

Volgens minister Peijs (Verkeer en Waterstaat) had dit geen invloed op de dagelijkse werkzaamheden, behalve voor het onderhoud aan de vaarwegen. Rijkswaterstaat staakte onder meer de reguliere baggerwerkzaamheden om de Waal op diepte te houden en het regulier onderhoud aan sluizencomplexen, zoals het smeren van de bewegende delen.

In mei luidt de voorzitter van de Koninklijke Schuttevaer, Jan Terlouw, de noodklok en noemt het kabinetsbeleid ,,onverantwoord''. Inmiddels lijkt het kabinetsstandpunt dat de opbrengsten van `het kwartje van Kok' (560 miljoen euro per jaar) naar de infrastructuur zullen gaan. Pas op Prinsjesdag wordt bekend welk deel daarvan naar de vaarwegen gaat, die om het geld moeten concurreren met het spoor en het wegennet, en dat geld komt pas in 2004 beschikbaar, zo wordt door het ministerie bevestigd. En tot die tijd slibt de Waal langzaam verder dicht.

,,De Waal is door het stopzetten van de baggerwerkzaamheden naar onze schatting tien tot twintig centimeter ondieper dan anders het geval zou zijn geweest'' zegt De Vries. ,,De huidige diepgangsproblemen komen niet alleen door de droogte, ook door achterstallig onderhoud.''

    • Elsje Jorritsma