Een circus met beroemde attracties

Een acteur, een pornobaas en een enkele politicus lopen zich warm voor het gouverneurschap van Californië. En dat is altijd nog de vijfde economie ter wereld.

Stamhoofd David `Laughing Horse' Robinson is een gelukkig man. Gisteren deelde de hoogste ambtenaar van de Amerikaanse staat Californië met behulp van een tombola opnieuw het alfabet in en in plaats van met de A, begint het de komende 59 dagen met de R. Het betekent dat de Democraat Robinson boven aan de kieslijst voor de vervroegde gouverneursverkiezingen in de staat komt te staan, ver boven huidig gouverneur Gray Davis, acteur Arnold Schwarzenegger, eigenaar van het pornoblad Hustler Larry Flint en bijna honderd anderen wier kandidatuur is goedgekeurd.

De tombola onderstreept hoe de vervroegde verkiezingen, die op 7 oktober worden gehouden, dreigen te verworden tot een politiek circus met artiesten die zichzelf een geschikte gouverneur vinden omdat ze een jaar in de gevangenis hebben gezeten (premiejager Leonard Padilla), omdat er vier miljoen rokers in Californië zijn (sigarettenhandelaar Ned Roscoe) of omdat ze honderd jaar oud zijn (Mathilda Karel Spak).

De verkiezingen zijn afgedwongen door de bevolking in de hoop de huidige Democratische gouverneur Davis te kunnen wegsturen. Davis werd in november nog herkozen, maar heeft intussen sterk aan populariteit verloren omdat hij verantwoordelijk wordt gehouden voor de economische problemen in Californië, ooit de snelst groeiende economie van de VS. Inmiddels kampt de staat met een tekort van 38 miljard dollar. Volgens een wet uit 1911 moet een zogeheten `recall' worden gehouden als voorstanders daarvan voldoende handtekeningen verzamelen ten minste 12 procent van het aantal bij de laatste verkiezingen uitgebrachte stemmen (in dit geval 900.000). Nooit eerder is het kiezers gelukt om op deze manier herverkiezingen af te dwingen.

Op 7 oktober worden aan de kiezers twee vragen gesteld: moet Davis zijn baan behouden, en zo nee, wie moet hem opvolgen. Als minder dan 50 procent van de kiezers op vraag één `ja' antwoordt, zal diegene met de meeste stemmen bij vraag twee gouverneur worden.

Volgens een gisteren gehouden opiniepeiling door onderzoeksbureau Gallup meent 64 procent van de inwoners van Californië dat Davis moet worden weggestuurd. Ruim 40 procent gaf aan te zullen stemmen op de Republikeinse kandidaat Schwarzenegger, 22 procent zei te zullen stemmen op vice-gouverneur Cruz Bustamante (Democraat). Advocaat Bill Simon en bestuurslid van de Major League, de Amerikaanse hoofdklasse in de honkball, Peter Ueberroth, kregen beiden 13 procent.

Belangrijk wordt wie de stem van de vele latino's wint, 31,5 procent van de Californische bevolking. Schwarzenegger stelde zich de afgelopen dagen nadrukkelijk op als een immigrant, de Oostenrijker zonder geld die inmiddels miljonair is geworden. Maar veel latino's – met name de Democratische vice-gouverneur Bustamante – wijzen erop dat Schwarzeneggers belangrijkste geldschieters en aanhangers in 1994 campagne voerden om illegale immigranten en hun kinderen uit te sluiten van overheidssteun. Het voorstel werd per referendum aangenomen, maar later door een federale rechtbank onconstitutioneel genoemd.

Het is een van de redenen waarom president Bush, die donderdag en vrijdag in Californië zal zijn, niet openlijk zijn steun aan Schwarzenegger zal geven. De populariteit van Bush is in deze voornamelijk Democratische staat dalende en met uitzicht op zijn herverkiezing heeft de president de steun van Latijns-Amerikaanse leiders hard nodig. Gevreesd wordt ook dat de meer conservatieve Republikeinen zich anders tegen Bush zouden keren, omdat Schwarzenegger zich openlijk inzet voor gelijke rechten voor homo's en het recht op abortus.

Schwarzenegger zelf heeft, sinds hij vorige week op televisie zijn kandidatuur bekend maakte, nauwelijks politieke uitspraken gedaan. Onduidelijk is hoe de acteur, die met name bekend is om zijn rollen als The Terminator, over illegale immigratie denkt, of wat hij denkt te zullen doen aan het budgettekort van 38 miljard dollar.

Bustamante is ondertussen druk bezig zijn imago van eenvoudige man te cultiveren. Hij houdt zijn kiezers voor dat hij ,,te veel weegt, klein is en kaal wordt'', dit in tegenstelling tot voormalig Mister Universe en bodybuilder Schwarzenegger. De vice-gouverneur publiceerde zijn salaris (117.685 dollar per jaar) met de sneer dat hij nu eenmaal geen multi-miljonair is.

De Democraten proberen eveneens een aantal door Davis bedachte onpopulaire maatregelen te herzien. Zo willen zij maandag bij het Californische Huis van Afgevaardigden een verzoek indienen om de recent ingevoerde verdubbeling van registratiekosten voor auto's terug te draaien, en belasting voor de allerijksten laten verhogen.

Gouverneur Davis zei gisteren tijdens een persconferentie na het sluiten van de kieslijsten ,,de boodschap te hebben gekregen.'' Hij is inmiddels wel een rechtszaak begonnen om de verkiezingen uit te stellen. Hij noemt de vervroegde verkiezingen ,,een belediging voor acht miljoen kiezers''. ,,Ik ben misschien ouderwets, maar ik kom uit de school die meent dat als een verkiezing voorbij is en iemand tot leider is gekozen, iedereen achter die leider gaat staan en hem vier jaar het volk laat leiden'', aldus Davis.

De hoogste ambtenaar van Californië, Kevin Shelley, voorspelt nu al dat de verkiezingen niet soepel zullen verlopen. ,,Laten we eerlijk zijn: er komen problemen'', zo zei hij tegen de krant The Los Angeles Times. Zo zal de stemcomputer het grote aantal namen niet aankunnen en lopen de kosten voor de herverkiezingen nu al uit de hand. Shelley schatte gisteren 66 miljoen dollar nodig te hebben, onder meer omdat de lange kieslijst met kandidaten per post aan 11 miljoen kiezers wordt gestuurd.

,,Het is alsof we de huur en de boodschappen van volgende maand al vast uitgeven. We geven geld uit dat we niet hebben'', constateerde griffier Michael Petrello in dezelfde krant.