De soep wordt duur betaald

Door overbevissing is de haai een bedreigde diersoort geworden. Omdat vooral de vinnen geliefd zijn, liggen de stranden van Mauretanië bezaaid met rottende, vinloze kadavers.

In haaienvinnensoep horen echte vinnen, of in ieder geval stukjes daarvan. Anders laten de liefhebbers hem staan. De vraag naar de soep, die vooral in het Verre Oosten wordt gegeten, is de afgelopen jaren zo snel toegenomen dat de haai een bedreigde diersoort is geworden. Het wetenschappelijke tijdschrift Nature publiceerde deze zomer een onderzoek waaruit bleek dat de haaienpopulaties sinds 1950 wereldwijd met ongeveer 90 procent zijn gedaald. Andere onderzoeken laten dezelfde tendens zien.

Het West-Afrikaanse Mauretanië is een van de plekken waar intensief op haaien wordt gevist. De stranden van de Banc d'Arguin, een waddenzee van 12.000 vierkante kilometer langs de Atlantische-oceaankust, liggen bezaaid met rottende haaien. De meesten zijn niet meer dan enkele tientallen centimeters lang. Lokale vissers hebben de vinnen van de dieren afgesneden. De haaien zelf wil bijna niemand kopen. Alleen in Ghana en Nigeria zijn mensen die deze vis eten. Maar zij betalen zo weinig dat het nauwelijks de moeite loont om gedroogde haaien te exporteren.

,,Er zwemmen duidelijk minder haaien voor de kust van Mauretanië dan tien jaar geleden'', zegt Mohamed Camara van het Parc National de Banc d'Arguin. Om de vis te beschermen zijn motorboten verboden, vissers mogen alleen met zeilbootjes het park in. Of het helpt, durft Camara niet te zeggen. ,,We hebben maar één patrouilleboot'', vertelt hij in een houten keet in het dorpje Tin Alloul. ,,Veel vissers varen stiekem met een motorboot het park in, zonder dat we ze kunnen grijpen.''

Doordat de haaienpopulaties achteruit gaan, neemt de prijs van haaienvinnensoep toe. De vinnen worden schaarser en daardoor kostbaarder. Momenteel wordt jaarlijks ruim 300.000 kilo verhandeld. Vooral Chinese en Koreaanse handelaren kopen de vinnen op. Mauretaanse vissers krijgen tussen de 12 en 20 euro voor een kilo. In Hongkong, het centrum van de internationale handel, is diezelfde kilo ruim twintig keer zo veel waard. In China kan de prijs van haaienvinnensoep oplopen tot 125 euro per kom.

Dat haaienvinnensoep zo populair is heeft te maken met de medicinale werking die Aziaten aan de vinnen toeschrijven. Wie de vinnen van een haai eet, krijgt een deel van zijn energie. Ook in andere delen van de wereld spreekt de vernietigende kracht van haaien tot de verbeelding. In Costa Rica zijn haaienvinnen een geliefd middel bij kanker. In Europa en Amerika droegen mannen vroeger vaak een haaientand om hun nek, omdat dat bijzondere kracht zou geven. Maar die gewoonte lijkt langzaam te verdwijnen.

In Zuid-Afrika betalen toeristen veel geld om in een getraliede kooi naar haaien te kunnen duiken. Toch zijn haaien minder gevaarlijk dan het grote publiek denkt. Onder de ruim vierhonderd verschillende soorten zijn er slechts vier waarvan bekend is dat ze mensen aanvallen. De meeste haaiensoorten worden niet langer dan enkele tientallen centimeters, zij zwemmen snel weg als er mensen in de buurt zijn. Vissen op haaien is daarom meestal nauwelijks gevaarlijker dan vissen op andere soorten.

,,Af en toe wordt hier iemand door een haai gebeten'', zegt Amadou Coulibaly, een visser die voor de kust van Mauretanië op haaien jaagt. ,,Maar meestal is het niet zo'n erge beet. Na een paar weken is de wond meestal wel weer genezen.'' Volgens Coulibaly, die in het visserdorp Nouamghar woont, is de afgelopen jaren niemand in Mauretanië door een haai aan stukken gescheurd. ,,De haaien hier zijn daarvoor lang niet sterk genoeg.''

De witte haai, die zes meter lang kan worden en figureerde in de film Jaws, is de bekendste mensetende haai. Bijna elk jaar veroorzaakt hij slachtoffers, met name voor de kust van Australië en de Verenigde Staten. Maar witte haaien zijn kieskeurig en eten alleen vette mensen. Als een witte haai bijt, detecteert hij of zij in luttele seconden het vetgehalte van de prooi. Als de vangst te mager is, laten ze het bij die ene beet en zwemmen verder. Magere mensen raken doorgaans alleen gewond.

Haaien zijn extreem kwetsbaar voor overbevissing. Veel soorten krijgen maar weinig jongen. De gewoonte van volwassen haaien om soms jonge haaien op te eten, is ook niet erg bevorderlijk voor het voortbestaan.

Greenpeace en andere natuurbeschermingsorganisaties ijveren al een paar jaar voor internationale handelsbeperkingen voor haaienvinnen, net zoals dat geldt voor de handel in ivoor. Maar tot nu toe zonder resultaat. De Europese Commissie stelde vorig jaar voor om de jacht op haaien in Europese wateren en door Europese schepen te verbieden. Dat klinkt mooi, maar zal weinig effect hebben. In de Europese kustwateren zwemmen bijna geen haaien. En vissen op haaien doen Europeanen ook al nauwelijks.