De hedonistische tredmolen draait op werk en stress

,,Economie is buitengewoon geschikt als een vorm van werkgelegenheid voor economen.'' Zo citeert het Britse weekblad The Economist de illustere econoom John Kenneth Galbraith in een betoog over de slechte vooruitzichten van Amerikaanse economiestudenten op werk. En dat terwijl het aantal doctoraalstudenten sterk stijgt. Het Massachusetts Institute of Technology telde het afgelopen cursusjaar 15 procent meer doctoraalstudenten economie dan vorig jaar. En voor het komende academische jaar verwacht New York University zelfs 70 procent meer dan in het cursusjaar 2000-2001.

Het probleem is alleen dat het aantal banen voor afgestudeerde economen in 2002 10 procent is gedaald. Aan de universiteiten kunnen er minder terecht dan voorheen omdat de overheid in alle Amerikaanse staten bezuinigt op hoger onderwijs. Ook bij de management adviesbureaus is minder vraag naar economen, evenals bij de banken op Wall Street.

In Groot-Brittannië, schrijft het blad, is de situatie heel anders. De Britse studenten laten het helemaal afweten bij de economische faculteiten. En dat begint al in het middelbaar onderwijs. Het aantal leerlingen dat op het hoogste niveau economie in het pakket heeft is sinds 1992 gedaald van 40.000 tot 17.000 in 2002, schrijft het blad. ,,Niemand schijnt er meer behoefte aan te hebben om professor in de economie te worden.'' Maar ook al zijn de universiteiten dan niet meer in trek, de Britse overheid neemt steeds meer economen in dienst, evenals de Bank van Engeland en de Europese Centrale Bank. ,,Misschien'', concludeert het blad, ,,moeten de Amerikaanse economiestudenten maar eens over de Atlantische Oceaan kijken, er vanuit gaand dat de Europese arbeidsmarkt open genoeg is om hen toe te laten.''

Het zijn toch al moeilijke tijden voor de werknemers in de VS, vindt het Amerikaanse weekblad BusinessWeek in het omslagverhaal over de toekomst van de technologie. ,,Er gaat geen week voorbij zonder een bericht over het uitbesteden van goedbetaalde kantoorbanen naar locaties als India, China, of de Filippijnen.''

Het blad drukt twee zienswijzen af die haaks op elkaar staan. In het ene betoogt het dat het uitbesteden van banen slecht is voor Amerika. Immers, ,,het gaat niet langer om een paar fabrieksbanen. Een op de drie banen staat op de tocht.'' Tien jaar geleden was het schrijven van programmeertalen en het onderhoud van software-applicaties nog ingewikkeld werk dat garant leek te staan voor een goedbetaalde baan voor het leven, terwijl het nu niet veel meer is dan routinewerk. Volgens dit commentaar zou het dom zijn om het uitbesteden van banen tegen te gaan, omdat het bedrijfsleven daarmee concurrentiekracht zou verliezen. Het enige wat erop zit is om het onderwijs zo te verbeteren dat de Amerikanen aan de top blijven op ICT-gebied.

In de andere visie betoogt het blad dat het uitbesteden van banen goed is voor Amerika. Immers, Amerika's sterkste punt is innovatie. ,,Als er een land is dat in staat is nog een tree hoger te komen op de economische ladder dan is dat wel Amerika.'' En bovendien, de cijfers geven weinig stof tot ongerustheid. Slechts 3 procent van de werknemers met hoger onderwijs was de afgelopen twaalf maanden werkloos. Dat is minder dan de 3,2 procent in 1992 na een recessieperiode.

Dat neemt niet weg, constateert het blad, dat de Amerikaanse werknemers zich beginnen af te vragen of het toegangsbeleid voor technologisch geschoolde buitenlanders niet veel te ruimhartig is. Nee, meent BusinessWeek, want als de immigranten het land niet in mogen, zullen de banen het land verlaten.

In het Duitse bedrijfsleven gaat het niet alleen over het uitbesteden van banen maar ook over het verplaatsen van het hoofdkantoor, met name naar Centraal Europa. Volgens het maandblad EuroBusiness zal een kwart van de maakindustrie het land binnen drie jaar verlaten wegens wurgend hoge belastingen en loonkosten. Daarmee verdwijnen volgens het blad zo'n 150.000 banen.

Het blad ontleent de cijfers aan een onderzoek van de Duitse Federatie van Kamers van Koophandel. Het bekendste voorbeeld is Infineon Technologies, de chipproducent uit München. Maar het zijn volgens het blad niet alleen de grote bedrijven die vertrekken, maar ook de kleinere.

Dat belooft weinig goeds voor de Duitse werklozen en voor de arbeidsbureaus die hen aan werk willen helpen. Want, betoogt het Duitse weekblad Die Zeit, waar geen werk is heeft het ook geen zin de werklozen onder druk te zetten. In juni van dit jaar verloren 4,4 miljoen Duitsers hun baan, terwijl er maar 347.000 officieel geregistreerde vacatures waren.

En werk is wat de mensen willen hebben om de goederen te produceren die ze zo graag willen hebben. De grote econoom John Maynard Keynes voorzag dat al in de jaren dertig, schrijft Michael Prowse in de weekendeditie van de Financial Times, maar hij onderschatte de niet aflatende gretigheid waarmee mensen de ,,hedonistische tredmolen'' in beweging houden, ten koste van hun gezondheid en hun welbevinden. Prowse betoogt dat ,,stress inherent is aan kapitalisme'' maar vraagt zich ook af of ,,we niet een beter evenwicht kunnen vinden tussen het produceren van de goederen die we willen hebben en de kwaliteit van het bestaan.''