Aanpak zaak-Erkel is `compleet fiasco'

In de zaak van de ontvoerde Nederlandse hulpverlener Arjan Erkel opereert de Nederlandse regering `onzeker' en `timide'. Dat vindt Artsen zonder Grenzen. Het Russische optreden in de zaak ,,mist op zijn minst vastberadenheid''. AzG kwalificeert het crisismanagment van alle betrokkenen tot nu toe als ,,een compleet fiasco''.

,,In december vroeg ik in New York secretaris-generaal Kofi Annan van de VN en de permanente leden van de Veiligheidsraad om druk op Rusland uit te oefenen om Arjan vrij te krijgen'', zegt vanochtend Morten Rostrup, internationaal voorzitter van AzG. ,,De Fransen en Britten zeiden: wij kunnen moeilijk het voortouw nemen als het een Nederlandse burger betreft. Nederland hield de boot af, Nederlandse diplomaten reageerden zelfs extreem agressief op onze initiatieven. Dat verbaast AzG.''

Arjan Erkel (33), coördinator van Artsen zonder Grenzen in de Russische deelrepubliek Dagestan, werd vandaag precies een jaar geleden ontvoerd. AzG gedenkt dat in Dagestan, Nederland en Moskou, waar men vanmiddag betoogde op het Loebjankaplein voor het hoofdkwartier van de FSB, de Russische veiligheidsdienst. Die plek ligt voor de hand: Artsen zonder Grenzen is zeer kritisch over de FSB in een vandaag verschenen analyse over de zaak-Erkel.

Russische overheden hebben beklemtoond dat het de kidnappers louter om geld gaat, schrijft AzG; toch ligt er nog altijd geen eis. De ontvoerders zwegen zeven maanden lang en kwamen, nadat AzG in februari een actie begon, met twee foto's en briefjes (maart), een videotape (juni) en een recent teken van leven (eind juli). Rostrup: ,,Wij weten 100 procent zeker dat Arjan twee weken geleden in leven was. Maar nu we elke anderhalve maand een nieuw levensteken krijgen, bekruipt ons de indruk dat het zoethoudertjes zijn.''

[Vervolg ERKEL: pagina 4]

ERKEL

Nederlandse aanpak 'timide'

[Vervolg van pagina 1]

Gaat het in de zaak-Erkel om gewone criminelen die zijn geschrokken van de publiciteit rond hun gijzelaar, zoals een Dagestaanse politieman eerder suggereerde, dan is het merkwaardig dat deze kidnappers wel het risico nemen om levenstekens te versturen, maar geen losgeld eisen.

De Russische autoriteiten opereren al even bizar, zo meent AzG. De FSB van Dagestan schaduwde Arjan Erkel: tijdens de ontvoering keken twee FSB-agenten vanuit een volgauto toe. AzG noemt het een `mysterie' dat deze agenten de ontvoerders niet volgden. De FSB kwam in april en mei met levenstekens en geruststellende details over de leefomstandigheden van Arjan Erkel, maar bleek niet in staat contact met de ontvoerders te onderhouden.

Het strafrechtelijk onderzoek verliep volgens AzG allerminst energiek. Naar nu blijkt, sloot het Russische openbaar ministerie de strafzaak formeel in november 2002, drie maanden na te ontvoering. Intussen kreeg AzG en Nederland telkens te horen dat de zaak de hoogste prioriteit kreeg. Pas afgelopen mei werd de strafzaak heropend wegens nieuw bewijs. In februari, tenslotte, gebruikten onbekenden meer dan vijftig keer de mobiele telefoon van Arjan Erkel. Dat viel niemand op, hoewel de politie geacht werd dat nummer in de gaten te houden. De telefoonrekening plofte gewoon bij Artsen zonder Grenzen op de deurmat. Die stuurde de lijst met gebelde telefoonnummers naar de Russische politie. Volgens het Russische politieministerie leverde ook die lijst geen enkele aanwijzing op. Wel bleef het mobieltje van Erkel daarna uitgeschakeld.

Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken krijgt de wind van voren van AzG: ,,De Nederlandse aanpak kan op zijn best als timide worden omschreven.'' De diplomaten beperkten zich lang tot – volgens AzG – veel te stille diplomatie. Hoewel ze ,,ons verzekerden dat ze Erkel noemden in elke ontmoeting met Russische tegenvoeters'' zwegen de diplomaten in het openbaar en op internationale fora. Dat veranderde pas op 30 mei, toen premier Balkenende Erkels naam noemde bij president Poetin. AzG verwijt Nederland dat het nauwelijks probeerde de VN, de Europese Commissie of het EU-presidentschap te mobiliseren.

De VS dragen volgens AzG een ,,bijzondere verantwoordelijkheid'' wegens een ontmoeting van Erkel met twee Amerikaanse militaire attachés ,,die de ontvoering in werking kan hebben gesteld''. De VS weigeren volgens AzG actie te ondermenen voor Erkel. AzG verwijt de internationale gemeenschap ,,geopolitieke en economische belangen'' boven de veiligheid van hulpverleners te stellen.

Buitenlandse Zaken reageerde vanochtend verrast op de scherpe toon van AzG. ,,Ik kan slechts zeggen dat de Nederlandse regering elke denkbare inspanning heeft betracht, op alle niveaus'', zegt woordvoerder Cees Kole. ,,Maar in overleg met de familie Erkel en in het belang van de zaak hebben we geen publiciteit gezocht.''