Van alles wat in korte Matthäus van Mendelssohn

Jammer dat Bach, Mendelssohn, Mengelberg en Harnoncourt gisteravond in het Amsterdamse Concertgebouw niet aanwezig waren bij de uitvoering van Bachs Matthäus Passion in de versie van Mendelssohn, de `herontdekker' van het werk. Wat had ik hen graag gevraagd wat zij vonden van deze Matthäus. Daarin zouden zij allen min of meer nog wel iets van het origineel hebben herkend. Maar elk van hen zou óók verbijsterd zijn geweest en niet alleen vanwege het applaus en bravo-geroep na Erbarme dich.

Mendelssohn schrapte flink in de Matthäus, voor de Berlijnse uitvoering in 1829 nog meer dan in de versie die hij in 1841 maakte voor de Bach-stad Leipzig en die gisteravond in Amsterdam klonk. Er verdwenen hele aria's, andere aria's werden bekort, ook op recitatieven en koralen werd bezuinigd, bij elkaar drie kwartier. Vijf solisten kunnen alles af, de Evangelist zingt ook de tenorpartijen maar vertelt niet meer over de aankomst op Golgotha.

Ook moderniseerde Mendelssohn de instrumentatie. Zo verving hij het orgel door een pianoforte en was er geen ouderwetse viola da gamba nodig, omdat de bijbehorende aria's niet werden gezongen. Ook het jongenskoor verdween, het tweede orkest kreeg minder te doen, Erbarme dich werd niet door de alt gezongen maar door de sopraan met extra hoge noten. Het signaleren van al die verschillen maakte van het recenseren van deze Matthäus – muzikaal heel redelijk maar verre van top – vooral boekhouderswerk.

In de serie Zomerconcerten, die dit jaar veel aandacht besteedt aan Mendelssohn, was deze Matthäus als een historisch curiosum zeer op zijn plaats, zeker op het podium waar Mengelberg decennia lang de Matthäus op zijn geheel eigen wijze bracht. Maar op de coupures en de piano na, klonk deze Matthäus van Das Neue Orchester en dirigent Christoph Spering vooral op de manier zoals we die sinds Nikolaus Harnoncourt gewend zijn: met de klank van `authentiek' instrumentarium, met eenzelfde kleine bezetting (40 koorleden, 32 musici) en in dezelfde vlotte tempi. Zelfs de klarinetten die Mendelssohn gebruikte, waren weer vervangen door antieke hobo's.

Deze stilistisch al te gevarieerde Matthäus klonk zo toch vooral achttiende-eeuws en relatief weinig negentiende-eeuws, al was de piano natuurlijk onmiskenbaar aanwezig. Een beetje beeldende `romantiek' was er eigenlijk alleen in de passage over het scheuren van het voorhangsel in de tempel en de aardbeving. Mengelberg liet het daar en elders veel suggestiever donderen en bulderen.

Concert: Matthäus Passion van J.S. Bach/Mendelssohn door Das Neue Orchester, Chorus Musicus Köln, Andreas Karasiak (tenor) en Alexander Vasiliev (bas) o.l.v. Christoph Spering. Gehoord: 10/8 Concertgebouw Amsterdam.

Gerectificeerd

Matthäus Passion

Anders dan vermeld in de recensie (in de krant van 11 augustus, pagina 8), werden in de Matthäus Passion in de versie van Mendelssohn wél klarinetten gebruikt, van een zeer vroeg type.

    • Kasper Jansen