Nieuw aidsbeleid in Zuid-Afrika?

De Zuid-Afrikaanse regering oogstte dit weekend louter lof na het besluit aidsremmers te verstrekken. Over de uitvoering bestaat nog grote onduidelijkheid.

In de vier jaar dat hij aan de macht is, kreeg de Zuid-Afrikaanse president Thabo Mbeki niet eerder zoveel complimenten voor een kabinetsbesluit. De belofte van zijn regering om binnen een maand met een plan te komen voor de verstrekking van aidsremmende medicijnen oogstte het afgelopen weekend louter lof. Oud-president Nelson Mandela, Mbeki's grootste criticaster, zei ,,in de zevende hemel'' te zijn. De aidslobby Treatment Action Campaign (TAC) sprak over ,,het beste nieuws in vier donkere jaren''.

Met de radicale beleidswijziging heeft het regerende Afrikaans Nationaal Congres (ANC) voor het komend verkiezingsjaar de oppositie de meest doeltreffende munitie uit handen geslagen. De oppositiepartijen konden dit weekeinde het kabinetsbesluit niet anders verwelkomen dan met ,,voorzichtig optimisme'' en ,,jammer dat het zolang heeft moeten duren''.

De belofte maakt ook rigoureus een einde aan het debat waarin voor- en tegenstanders van aidsremmers zich van steeds grovere middelen gingen bedienen. De TAC heeft onmiddellijk de aangekondigde burgerlijke ongehoorzaamheidscampagne afgelast, alsook de rechtszaak waarin enkele ministers van genocide werden beschuldigd. En de regering hoeft niet langer zijn internationale geloofwaardigheid op het spel te zetten met twijfel over het causaal verband tussen hiv en aids.

,,De belangrijkste winst is dat de eindeloze discussies nu voorbij zijn en alle partijen met elkaar aan tafel kunnen gaan zitten om een goed plan in elkaar te zetten'', zoals de Nederlandse arts Hugo Tempelman zegt. Tempelman is deze maand begonnen met de verstrekking van aidsremmers in het Zuid-Afrikaanse dorp Elandsdoorn uit ongeduld over het talmen van de regering.

De regeringsverklaring waarmee Pretoria de koerswijziging vrijdagavond wereldkundig maakte, laat een aantal essentiële vragen onbeantwoord. Het zijn vragen die de regering de afgelopen jaren zelf heeft gebruikt als argumenten om de verstrekking van de medicijnen tegen te houden. Voor de verstrekking van aidsremmers zijn schoon drinkwater en goede voeding essentieel, zeggen zowel regering als artsen. Die voorwaarden zijn met name in de plattelandsstreken van Zuid-Afrika niet gegarandeerd. Als de regering toestemming geeft voor het verstrekken van aidsmedicijnen, is ze het volgens de grondwet verplicht die toegang tot alle Zuid-Afrikanen te verschaffen.

Bovendien zijn er vragen over de begeleiding van de patiënten, die de rest van hun leven drie maal daags een pil moeten slikken. Bij de verstrekking van medicijnen voor tuberculose bleek bij bedrijven als Anglo American dat vrijwel geen van de patiënten in staat was de kuur van zes maanden te voltooien. Laat staan een leven lang.

De minister van Volksgezondheid Manto Tshabalala-Msimang probeerde in een interview met The Sunday Independent gisteren het enthousiasme van de bijna vijf miljoen met het aidsvirus besmette Zuid-Afrikanen voorzichtig te temperen. ,,Het licht staat nog niet op groen.'' Ze zegt met name zorgen te hebben over de kosten van het plan. Het ministerie van Volksgezondheid publiceerde deze week een rapport waaruit blijkt dat de verstrekking van medicijnen aan 500.000 aidspatiënten de regering jaarlijks zo'n 2 miljard euro gaat kosten.

Het was opvallend dat president Thabo Mbeki afgelopen zaterdag met geen woord repte over het kabinetsbesluit op een bijeenkomst waar veel aidspatiënten aanwezig waren. Mbeki heeft de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van het aidsbeleid in de schoot geworpen van zijn minister van Volksgezondheid. Of ze daartoe in staat is, werd gisteren door Bantu Holomisa openlijk betwijfeld. Holomisa, boezemvriend van Mandela en leider van de oppositiepartij United Democratic Front, noemde de bewindsvrouw ,,de personificatie van het echec van het aidsbeleid van de regering''.

Op de eerste nationale aidsconferentie in Durban afgelopen week werd ze uitgejoeld door wetenschappers en actiegroepen. In geen van haar toespraken leek ze zich bewust van de op hande zijnde koerswijziging van het kabinet.

President Thabo Mbeki heeft haar nu tot eind september de tijd gegeven om met een reddingsplan voor miljoenen te komen. Als het haar niet lukt, lag het in elk geval niet aan de president.