De ultieme media mogul move van een brutale charmeur

Jarenlang bestreed Fons van Westerloo de Holland Media Groep; volgende maand wordt hij er directeur. Het tekent de brutale charmeur: een onvoorstelbare carrièrestap te maken. Zijn lef en charme worden geroemd. Maar: als het voorbij is, is het ook voorbij. Ook met werknemers. ,,Hij kan snoei- en snoeihard zijn.''

In de werkkamer van Fons van Westerloo, de baas van televisiebedrijf SBS Nederland, hangt al jaren een cartoon van Paul Kusters, een Asterix-pastiche. Op het bovenste plaatje valt Van Westerloo als centurion de publieke omroep aan. Op het onderste plaatje staat de grootste concurrent van SBS, de Holland Media Groep, afgebeeld als zinkend piratenschip.

Die pagina gaat gewoon mee naar zijn nieuwe werkkamer. Eind september verruilt Van Westerloo SBS, het bedrijf dat hij zelf in Nederland oprichtte, voor zijn grootste concurrent, de Holland Media Groep (RTL4, RTL 5 en Yorin). Zo'n toptransfer, dat hebben ze in Hilversum nog nooit meegemaakt. Mediakenners hadden eigenlijk een financieel talent verwacht als nieuwe HMG-topman, geen programmaman. Zijn voorganger bij HMG, Dick van der Graaf, was verbaasd. ,,Ik dacht dat de voorkeur zou uitgaan naar een manager en geen echte tv-man als Fons, gezien de behoefte aan winstmaximalisatie bij HMG.''

,,Het is natuurlijk de ultieme `media mogul move' waar Fons nog op zat te wachten'', zegt Jean Mentens die voor Van Westerloo nieuwsprogramma Hart van Nederland maakte. ,,HMG is toch de hoogste trap van de commerciële tv in Nederland. Het past bij Fons die te willen bereiken.''

Vriend voor het leven en zakenpartner Bart in 't Hout: ,,Fons is iemand die de berg tot aan de top wil beklimmen, en er was nog maar één etappe te gaan.''

,,Fons is altijd op de juiste tijd op de juiste plaats'', zegt Pieter Storms die al jaren voor Van Westerloo het programma Breekijzer maakt. ,,Hij is een opportunist in de goede zin van het woord.''

,,Hij is voor de duvel niet bang'', zegt SBS-directielid Bart Soepnel. Dat is hij ook nooit geweest, zegt Gerard van Westerloo, broer van Fons, freelancer bij Vrij Nederland en NRC Handelsblad en oud-hoofdredacteur van de Groene Amsterdammer. ,,Fons werkte, denk ik, net bij De Tijd toen de burgeroorlog uitbrak in Biafra. Hij was 19, 20 jaar. Hij stapte naar zijn hoofdredacteur en zei: `Wie hebben wij eigenlijk in Biafra?' Daar hadden ze niemand natuurlijk. Toen zei Fons: `Dan ga ik'. En dat deed hij.'' Gerard lacht. ,,Dat vind ik zo leuk aan hem.''

De vechtlust heeft hij van z'n vader, zegt Fons van Westerloo. ,,Een mannetje met een bochel, die tóch iemand was. Hij had guts, en altijd zijn woordje klaar.'' Vader was het liefst journalist geworden, zegt Fons' broer Gerard. Hij werd sigarenboer, maar het is volgens Gerard geen toeval dat alledrie de zonen, Ed, Gerard en Fons de journalistiek in gingen, en dat ook hun enige zus, Tineke, schrijft, zij het niet ,,publiek''.

Gerard denkt dat ze allemaal journalist zijn geworden in het winkeltje van vader. ,,Hij verkocht kranten en sigaren in de Amsterdamse Pijp, maar hij gebruikte de winkel ook als persbureau. Als er nieuws was, schreef hij het op een groot bord dat hij buiten aan de winkel hing. Mensen die voorbij fietsten, stapten af en gingen lezen. Op verkiezingsavonden had hij een lijntje met de redactie van De Tijd die hem de uitslagen doorgaf. Mijn vader gaf er commentaar bij. Dan stonden er drommen mensen voor de winkel. Hij vond dat heel leuk. Ik denk dat hij het ook een beetje gebruikte om de klandizie te bevorderen.''

Het was een streng katholiek gezin, zegt Gerard. Moeder was huisvrouw, vader werkte hard: elke ochtend om half zeven naar de kerk ter communie. Om zeven uur ging de winkel open. Fons is de jongste: Ed is acht jaar ouder, Gerard drie en en Tineke vijf jaar.

Ed en Gerard zaten ,,onder de plak van de zwartrokken op het Ignatius college'', zegt Gerard. Fons ging niet naar de Jezuïeten, maar naar de mulo en ging ook al snel werken. ,,Dat sloot ook aan bij zijn karakter'', zegt Gerard. Fons was minder een intellectueel dan zijn broers. Hij was liever op straat. ,,Hij was de brutaalste van ons allemaal. Zat ook al veel eerder achter de meiden aan.'' Eigenlijk, zegt Gerard, ,,was Fons' enige nadeel dat hij geen ballenjongen was. Hij voetbalde niet. Eddie en ik wel.''

Ze jutten elkaar een beetje op, de broers, ook later in hun carrière. Ed van Westerloo bij de publieke omroep, onder meer als directeur van de NOS, Gerard bij de Groene Amsterdammer, Fons eerst schrijvend bij De Tijd, later bij de AVRO-televisie. ,,Ik denk dat er wel wat gezonde rivaliteit was, tussen de broers Van Westerloo'', zegt Bernard Hammelburg die Fons al heel lang kent en ook met hem werkte bij de AVRO en bij SBS. ,,Bij wijze van grap zeiden we dat mijn vader besloten had hoe we de wereld gingen verdelen'', zegt Gerard van Westerloo: ,,Fons de commerciële omroep, Eddie de publieke en ik de schrijvende journalistiek, hahaha.''

,,De Van Westerloos zijn natuurlijk een beetje de Bush-familie van de Nederlandse media'', zegt Jean Mentens die onder meer correspondent was bij het NOS-Journaal in de tijd van Ed bij de publieke omroep. ,,Jeb in Florida, George in Washington, zo zie ik het wel een beetje bij de Van Westerloos: overal zitten ze belangrijk te zijn.''

Fons van Westerloo begon met niks, in 1995, met SBS Nederland. Hij richtte het bedrijf op samen met Bart in 't Hout, met wie hij toen net van RTL5 een succes gemaakt had. Thans heeft SBS drie zenders, SBS6, Net5 en V8, met een omzet van 193,5 miljoen euro in 2002 en 260 medewerkers. De drie SBS-zenders behaalden het eerste halfjaar van 2003 24,9 procent van de kijktijd in de voor adverteerders felbegeerde groep van 20- tot 49-jarigen, uit een vrijwel verzadigde televisiemarkt; HMG heeft 30,6 procent en een omzet van 318 miljoen euro. Van de reclamemarkt is het aandeel voor SBS 28 procent, voor HMG 39 procent. ,, Fons is ongelooflijk succesvol geweest'', zegt voormalig mediaplanner bij Media Direction, nu programmaformat-bedenker, Ruud de Langen. ,,Én zo'n hap uit de markt nemen, én winstgevend zijn. Dat is echt een prestatie. HMG heeft wel de cijfers, maar niet de winst.'' (SBS 17,6 miljoen winst, HMG een verlies van 17 miljoen over 2002).

Het geheim van het succes van SBS en Van Westerloo? Zijn lef, zegt iedereen. Én het feit dat hij programma's maakte voor relatief weinig geld. ,,Ik denk dat ze bij de HMG van hem verwachten dat hij daar de SBS-efficiency gaat doorvoeren'', zegt De Langen. ,,Wat met vijf mensen kan, kan ook met twee, dat soort concepten.''

Van Westerloo heeft vooral gescoord met `vet en goedkoop'. Nu heeft SBS6 ook mooie, dure dramaseries, maar in de begindagen was Over de Roooie gezichtsbepalend, waarin mensen op straat voor duizend gulden schaamhaar van omstanders moesten afknippen, of een stukje kauwgom uit iemand anders mond overnemen. SBS ging ook `de Wallen' op en met kotsende jongeren naar Ibiza.

Van Westerloos grootste succes bij SBS was nieuwsprogramma Hart van Nederland. Hij heeft het, zegt hijzelf, samen met Bart in 't Hout bedacht, in een snackbar tegenover Artis. Onzin, zegt Jean Mentens. Goed, Van Westerloo wilde per se een nieuwsbulletin met Nederlands nieuws. Maar vervolgens waren het Marck Feller en Mentens die de ,,insteek, de stijl, de manier van werken, de inhoud'' bedachten. ,,Ik sta erop: Fons heeft zich er de eerste drie jaar niet mee bemoeid'', zegt Mentens. Van Westerloo: ,,Het is fabelachtig uitgevoerd door Feller en Mentens, maar zij hebben het niet bedacht.''

Het Hart werd ook weer heel goedkoop gemaakt, met hulp van tipgevers en amateurs die branden en ongelukken filmden in hun buurt en de beelden doorverkochten aan SBS. Het bleek een schot in de roos. ,,Fons had een oog voor publieksgroepen die nog niet worden bediend op tv'', zegt Joop Daalmeijer, ex-Canal plus, ex-Veronica, nu netcoördinator van Nederland 2. ,,De grote groep maatschappelijk teleurgestelden, die heeft Fons vóór iedereen gezien. Gewone mensen met kleine wensen.''

Nog altijd kijkt dagelijks een miljoen mensen naar een doodgemartelde pony in Drenthe, een ,,doodsbang poesje dat door de brandweer uit haar benarde positie bevrijd kon worden'', en nieuws over ,,de sexy brunette'', actrice Katja Schuurman. Geen ingewikkelde verhalen, geen deskundigen. Van Westerloo is er trots op dat ook de `gevestigde journaals' tegenwoordig veel meer aandacht hebben voor `nieuws om de hoek' dan vóór Hart van Nederland.

Van Westerloo miste wel de allergrootste media-klappers van de laatste jaren: Big Brother en Idols. Concurrent HMG sloot er een periode van kwakkelen definitief mee af. Zelf zag Van Westerloo een gekoesterd plan mislukken, Net5, de zender die moest concurreren met de publieke omroep: Brits drama, kwaliteitsfilms en documentaires. Van Westerloo wilde een concurrent van Nova maken, Morgen Gebeurt Het, en een `Humo-achtig programmablad'. ,,We maken er geen geheim van dat we het ook best lekker vinden eens te werken met programma's die ergens over gaan'', zei hij in een interview.

Van Westerloo werd onlangs gepolst voor een zetel in de raad van bestuur van de publieke omroep. Maar hij bedankte, tóch te stoffig. ,,Qua persoonlijkheidsstructuur hoort Fons eerder bij de NOS thuis'', zegt Pieter Storms. ,,Hij houdt van Bach. En er schalt geregeld Wagner door zijn boerderij. Het is geen man van blote borsten en soaps. Het heeft me altijd wel een beetje verbaasd hoe makkelijk hij zich committeerde aan seks en flauwekulshows.''

,,Fons heeft altijd veel waardering gezocht in de intellectuele hoek'', zegt zijn broer Gerard. ,,Zeg maar de grachtengordel. Hij begreep niet dat ze dáár niet zagen hoe groot het bereik van SBS6 was, de politieke invloed ervan. Met Net5 probeerde hij daar aansluiting te vinden. Hij wilde een succesvolle VPRO maken.''

Het mislukte. Te duur, het moest te snel. Van Westerloo kan absoluut geen kritiek hebben, zegt iedereen. Maar over Net5 helemáál niet. ,,Ik snapte dat wel'', zegt mediastrateeg Ruud de Langen, die ,,enorme ruzie'' kreeg met Van Westerloo toen hij in de media Net5 kritiseerde. ,,Het waren programma's waar hij verstand van zou moeten hebben, gezien zijn journalistieke hart. Het was toch een beetje zijn kindje. En ik zei dat het lelijk was.''

Tegenwoordig is Net5 ,,de best geprofileerde zender van Nederland'', zegt De Langen. Tien procent van de koopkrachtige, jonge vrouwen in Nederland kijkt ernaar, de door adverteerders meest begeerde doelgroep. Van Westerloo bereikte dat door heel snel de programmering om te gooien. ,,Dat is ook een enorm talent'', zegt De Langen.

Het zegt ook iets over de zakelijkheid die Van Westerloo aan de dag kan leggen. Als het voorbij is, is het voorbij. Ook met medewerkers. ,,Hij kan snoei- en snoeihard zijn'', zegt Jean Mentens. Toen Mentens' contract bij SBS afliep, stuurde hij Van Westerloo een mailtje. ,,Ik dacht, misschien nodigt hij me uit voor een goed glas op zijn kantoor. Ik zag ons al schouderkloppend naar buiten wandelen. Maar het mailtje werd door een advocaat beantwoord. Precies volgens de regels van het spel. Niets op aan te merken. Maar ik had iets meer warmte verwacht.''

Ook Bernard Hammelburg, met wie Van Westerloo een ,,hechte cafévriendschap'' onderhield toen beiden voor de AVRO in New York zaten, compleet met ,,dagelijkse nachtelijke toepsessies'', ging weg zonder verdere plichtplegingen. Het programma dat Hammelburg presenteerde bij Net5, Morgen Gebeurt het, was mislukt. ,,Het was heel naar, samen te moeten falen'', zegt Hammelburg. ,,Maar ik denk dat Fons er niet veel meer over nadenkt. Ik wel. De dingen die misgaan in je leven, blijven je pijnigen. En in dat verhaal, zit Fons ergens.''

Toch, zegt Hammelburg: ,,Je kunt niet razend blijven op die man. Uiteindelijk val je toch weer voor zijn charme. Een heel interessante eigenschap. Het is geen toneelstuk. Het is oprecht. Ik weet zeker dat ik, als ik hem morgen tegenkom, denk: `Wat is het toch een leuke man'.''

De charme van Fons van Westerloo, hij sluit er deals mee. Zowel zakelijk als privé. Hij kan met iedereen overweg, zegt Bart Soepnel ,,van receptioniste tot directeur''. In 1995 vroeg van Westerloo Pieter Storms met hem mee te gaan van RTL5 naar het net opgerichte SBS6. ,,Fons boezemt vertrouwen in'', zegt Storms. ,,Je hebt de neiging om onmiddellijk achter hem aan te lopen.''

,,Hij wil graag het middelpunt zijn'', zegt broer Gerard. In zijn familie, maar ook in zijn werk. In een zaal als hij staat te presenteren. Dat zie je zo. ,,Als het op zíjn manier kan, is hij leuk hoor'', zegt Gerard. ,,Fons heeft iets knuffeligs over zich'', zegt Bernard Hammelburg. ,,Hij kan een gevoel uitstralen van `ga zitten vriend, ik neem de tijd voor je'.''

Fons van Westerloo is vrijwel nooit thuis. ,,Maar ik ben geen workaholic'', zegt hij zelf. ,,Die hebben geen leven naast het werk. Ik wel. Ik reis, en ik heb een heel hecht gezin.'' De verjaardagen van zijn kinderen heeft hij vaak gemist, omdat hij voor werk in het buitenland zat. (,,Jasmijn is 20, Oliver 22, Marjolein is ongeveer 30 en Remco zal nu zo'n vier-, vijfendertig zijn''). Maar zijn gezin heeft er niet onder geleden, hebben ze hem verzekerd. ,,Ik heb het geluk dat ik een vrouw heb die goed alleen kan zijn en behoorlijk zelfstandig is. '' Bart in 't Hout: ,,Als ze al iets tekort zijn gekomen dan is dat kwantitatief, niet kwalitatief. Als hij thuis is, is hij onvoorstelbaar aanwezig.''

,,Bij de medewerkers van HMG zal Fons het direct goed doen: geen enkel probleem'', zegt zijn voorganger Dick van der Graaf. ,,Hoe hij met de aandeelhouders zal omgaan weet ik echter niet. Bij de HMG is de druk van aandeelhouder Bertelsmann heel groot. Het is een andere druk dan bij SBS.''

Van der Graaf begrijpt de overstap naar HMG wel, al zou hij zelf het omgekeerde niet doen (,,Daarvoor hou ik te veel van de mensen bij de HMG''). ,,SBS is nu wel op z'n hoogtepunt. En Fons is een man van groei dus dat is voor hem minder interessant.'' HMG zit volgens hem ,,weer in een heel ander fase''. ,,Als Fons bij SBS in de derde versnelling zat, moet hij nu bij HMG in de vijfde. Dat rijdt heel lekker, maar betekent ook: heel voorzichtig manoeuvreren.''

Of Van Westerloo bij HMG op zijn plek zal zijn? Bart Soepnel: ,,Hem kennende: als hij ergens gaat zitten en het is niet zijn plek, dan máákt hij het zijn plek.''