Yakuza, geldwoeker en zelfmoord

In Japan vreet geldwoeker de samenleving aan. Daarbij zijn relaties met de onderwereld heel gewoon. Net als zelfmoord onder de debiteuren.

Failliet en toch geld nodig? Sommige financiers in Japan hebben het liefst dat een debiteur al feitelijk failliet is voordat hij geld komt lenen. Zij hebben namelijk zo hun eigen methoden om financieel zwakken nog meer te laten bloeden. Mensen aanzetten tot zelfmoord bijvoorbeeld, opdat de financier het geld van de levensverzekering kan innen als afbetaling van de schulden. Nu de economie in Japan al jaren vrijwel stilstaat, worden geldwoekeraars meer en meer een probleem, dat zich in de gewone samenleving invreet.

Deze week deed de Japanse politie invallen in kantoren gelieerd aan de grootste maffiaorganisatie van het land, de Yamaguchi Gumi, wegens illegale geldwoekerij waarmee de bende volgens mediaberichten ,,enkele honderden miljarden yens'' zou hebben verdiend. Honderd miljard yen komt neer op 750 miljoen euro. Bij zulke inkomsten kijkt men niet op een stuiver als er iets te vieren valt. Zo berichtte de televisiezender TBS deze week dat de yakuza (onderwereldfiguren) het stadion van de Tokyo Giants, de populairste honkbalclub van Japan, afhuurden om als criminelen onder elkaar een vriendschappelijk partijtje honkbal te spelen. Inmiddels zijn 26 bendeleden gearresteerd, maar de belangrijkste verdachte is nog altijd voortvluchtig.

Japanse banken zijn nooit bedoeld geweest voor consumenten. Een particuliere lening of rood staan op een privé-rekening behoorde nooit tot hun dienstenpakket. Banken bestonden om particulier spaargeld door te sluizen naar de industrie. Speciale `financieringsmaatschappijen' zijn in dat gat gedoken en die hebben zo hun eigen regels. Enkele jaren geleden kwam zelfs een beursgenoteerde financieringsmaatschappij in het nieuws wegens illegale methoden om geld te innen. Afpersen is een beter woord.

In het legale circuit staan onderaan de pikorde de zogeheten `gemeentelijk geregistreerde' financiers. Het is zeer simpel om op deze manier `officieel erkend bankier' te worden in Japan. Het enige wat nodig is, zo legt een woordvoerder van de gemeente Tokio uit, is het invullen van een aanmeldingsformulier en het overleggen van een identiteitsbewijs en cv. De gemeente kan zo'n aanvraag slechts op een beperkt aantal gronden weigeren, zoals het hebben van een strafblad of het ooit failliet zijn verklaard. Deze `minibanken' mogen maximaal 29,2 procent rente vragen.

Sommige geldwoekeraars nemen niet eens de moeite om deze gemeentelijke registratie te verkrijgen. Op het station in de uitgaansbuurt Kanda bijvoorbeeld zitten stickers geplakt op de openbare telefoons met de volgende wervende tekst: `Failliet? Achterstand in afbetalingen? Problemen met te veel leningen? Wij lenen je geld! Zonder voorwaarden!' Verder staat er alleen een telefoonnummer waar men zich moet melden. De mensen die hierop reageren zijn vaak wanhopig op zoek naar geld om leningen af te betalen, maar komen op deze manier slechts in een vicieuze cirkel terecht zonder uitweg. Controle op dit soort illegale, niet geregistreerde financiers is er niet, zegt de gemeentewoordvoerder, want ,,wij kunnen slechts straffen uitdelen aan bedrijven die wél geregistreerd staan''. Zou de politie hier dan toezicht op houden? Een woordvoerder op het hoofdbureau deelt telefonisch mee dat de politie pas in actie komt als er ,,een incident'' plaatsheeft.

De financieringsketen van de Yamaguchi Gumi telt zo'n duizend filialen over het hele land, aldus mediaberichten, die per filiaal jaarlijks ruim 2 miljoen euro aan inkomsten binnenhalen. De yakuza profiteren van de karige sociale voorzieningen, van een door de overheid kunstmatig laag gehouden aantal advocaten tot wie mensen zich voor hulp zouden kunnen wenden en van angst bij het grote publiek om gezichtsverlies te lijden, want als men niet betaalt deinzen de heren er niet voor terug om ook familie, buren of werkgevers op niet zachtzinnige wijze in te lichten of zelfs verantwoordelijk te stellen.

Wie in handen valt van geldwoekeraars, gaat een nachtmerrie van verbale en fysieke intimidatie tegemoet. Japanse tv-zenders hebben de laatste tijd regelmatig opgenomen telefoongesprekken vol dreigementen uitgezonden. In het ernstigste geval zetten geldwoekeraars mensen aan tot zelfmoord, want levensverzekeringen betalen in Japan ook bij zelfmoord uit. De `economische reden' is de snelst stijgende oorzaak voor zelfmoord; het afgelopen jaar al een kwart van het totaal aantal zelfmoorden. Soms wordt het verband met de activiteiten van geldwoekeraars in afscheidsbrieven vermeld.

Advocaten die zich met deze zaken bezighouden, adviseren mensen om faillissement aan te vragen in plaats van de eindjes aan elkaar te blijven knopen met steeds meer leningen. Het advies heeft resultaat: 2002 telde ruim 200.000 persoonlijke faillissementen; geen hoog cijfer op 126 miljoen inwoners, maar een aardverschuiving vergeleken met de 10.000 faillissementen van 1990. Ook het aantal slachtoffers van geldwoekeraars dat zich bij de politie meldt, neemt toe. In de eerste zes maanden van dit jaar staat de teller reeds op ruim 160.000, ook een nieuw record.