`Het kan alleen maar Air France zijn'

KLM twijfelt tussen British Airways en Air France als nieuwe partner. Maar Doug Steenland, president van de KLM-partner in de Verenigde Staten, Northwest, maakt duidelijk dat er weinig te kiezen valt.

Doug Steenland, president van Northwest Airlines, zwijgt beleefd als vice-president Peter Hartman van KLM het woord neemt en vertelt dat de Nederlandse luchtvaartmaatschappij nog dit jaar een definitieve keuze voor haar Europese partner zal maken: Air France of British Airways.

Beide bestuurders zijn op de luchthaven van Detroit opgetrommeld om een vlootvernieuwingsprogramma van beide maatschappijen – die al jaren een succesvolle en lucratieve transatlantische alliantie hebben – te presenteren. Maar de bijeenkomst wordt maar door één thema beheerst: met wie gaat KLM in zee in Europa? ,,Vanuit ons standpunt bezien kan dat alleen maar Air France zijn'', zegt Steenland. ,,Maar KLM beslist natuurlijk zelf.''

Steenland toont zich te beleefd om ronduit te stellen dat er voor KLM in feite weinig te kiezen valt, maar somt later wel de consequenties op als de keus een andere is dan Air France. ,,Er zijn procedures tussen KLM en Northwest afgesproken om het contract te ontbinden. Maar dat kan niet voor september 2007 als onze juridische overeenkomst voor tien jaar afloopt. Maar we zijn nu al zo met elkaar verbonden dat het ook daarna nog minstens drie jaar zal duren voordat er sprake van is dat we ook operationeel helemaal afscheid van elkaar kunnen nemen'', zegt Steenland. ,,Ik zie er ook geen reden voor. We waren als KLM en Northwest de pioniers die als eerste een `open-skies' verdrag hadden waarbij we ongehinderd tussen Europa en de VS konden vliegen en hebben daar zeker in het begin enorme financiële voordelen van gehad. Anderen hebben daarna ons voorbeeld met succes gevolgd. Maar dat daarna 11 septemer is gekomen dat alles overhoop heeft gegooid kon niemand voorzien. Maar zelfs na die grootste crisis uit de luchtvaart durf ik te beweren dat KLM-Northwest zal overleven en een van de belangrijkste Amerikaans-Europese spelers zal blijven in het transatlantsche vervoer van vracht en passagiers.''

Niettemin zegt de KLM-top zowel de optie van British Airways als Air France open te houden, hoewel in kringen van Northwest de KLM-flirt met BA wordt gezien als het beste middel om Air France-topman Jean-Cyril Spinetta in de al vergevorderde onderhandelingen tussen KLM en Air France onder druk te houden. Maar KLM moet hoe dan ook bij een keus voor Air France inleveren. Hoewel de pijn van een overname door Air France – waar de eventuele alliantie op den duur wel op uit zal draaien – voor KLM iets minder pijnlijk lijkt dan bij British Airways. Hartman: ,,Fransen houden volgens mij toch wat meer rekening met sentimenten die rond een nationale luchtvaartmaatschappij spelen dan Britten''.

Zijn collega Steenland van Northwest is net te veel diplomaat om zich openlijk af te vragen waarom KLM zo lang draalt met haar keus, maar een punt van irritatie is het in Northwestkring wel. Nu de Amerikaanse partners van zowel Air France als KLM in de VS gekozen hebben voor een monsterverbond dat Northwest, Continental en Delta op hun thuismarkt een marktaandeel van 35 procent bezorgt, is het onvermijdelijk dat zij hun Europese partners in de richting dwingen van een soortgelijke alliantie in Europa. Want nog meer dan in Europa staat de markt in de VS onder druk van de lagekostenmaatschappijen, die geen drankje meer aanbieden aan boord maar wel goedkope tickets in de aanbieding hebben. Door 11 september 2001, de oorlog in Irak, sars en de slag om de lowbudgetreiziger is de luchtvaart de afgelopen jaren 30 miljard dollar kwijtgeraakt. KLM leed vorig jaar een verlies van 416 miljoen euro (54 miljoen euro in het eerste kwartaal van 2003). Northwest leed alleen al in het eerste kwartaal van 2003 een verlies van 340 miljoen dollar. ,,Maar de crisis van 11 september heeft óók tot gevolg gehad dat we als Northwest momenteel een betere luchtvaartmaatschappij zijn dan ooit'', zegt Steenland. ,,We hebben evenals KLM trouwens de filosofie dat we ook in slechte tijden moeten blijven investeren. Ik denk dat we daarom sterker uit deze crisis zullen komen dan veel van onze concurrenten.''

Alleen al dit jaar least of koopt Northwest 37 nieuwe vliegtuigen, waaronder de vernieuwde Airbus A330. KLM investeert in 15 nieuwe Boeings 777, het grootste tweemotorige toestel ter wereld. Daarmee hopen beide maatschappijen in ieder geval hun lucratieve hub-and-spoke (`wiel-en-spaak') systeem om via de grote internationale verbindingen passagiers door te vervoeren naar kleinere bestemmingen met kleinere vliegtuigen verder te cultiveren. Op de intercontinentale routes hebben de grote maatschappijen nog relatief weinig last van prijsvechters. Maar alles kan morgen weer anders zijn, realiseert KLM's Peter Hartman zich. ,,Hoe vaak is Swissair de KLM niet ten voorbeeld gesteld? We weten allemaal wat daarmee gebeurd is. Pieter Bouw redt het ook niet met Swiss. Lufthansa wacht rustig af en op een gunstig moment grijpen ze hem.''

Hartman benadrukt dat Lufthansa in feite de ideale Europese partner voor KLM zou zijn. ,,Maar zo'n alliantie komt er nooit doorheen in Brussel.''