Boeren met een beursprobleem

De hitte laat haar sporen na op de termijnmarkt. De aardappelprijs is geëxplodeerd door groeiende vrees voor een mislukte oogst. Boeren die te vroeg hebben afgedekt stevenen op verliezen af.

De aandelenkoersen mogen de afgelopen weken hittebestendig blijken, de koersen op de agrarische termijnmarkt zijn dat zeker niet. Boeren vrezen voor opbrengsten van uien, suikerbieten of aardappelen. Vooral de laatste springen in het oog doordat er een levendige termijnhandel bestaat in aardappelen.

De prijs van een aardappel is in anderhalve maand tijd ruwweg verdrievoudigd. ,,De warmte heeft een enorme invloed op de aardappeloogst. Die zal veel kleiner zijn dan normaal'', zegt Daan Dees, aardappelboer uit Breskens.

Op de Amsterdamse aardappeltermijnmarkt gaan enorme aantallen aardappelen om. Een regulier contract heeft betrekking op 25.000 kilo bintjes, vergelijkbaar met een volgeladen vrachtwagen aardappelen. De prijs van een contract wordt per 100 kilo uitgedrukt. Deze week sloot het april-contract – het recht op levering van 25 ton aardappelen in april 2004 – op een koers van 28 euro. Een kleine twee maanden geleden werd hiervoor nog 10,85 euro betaald, een koersgroei van 158 procent. Afgezet tegen het hoogtepunt van 34,75 euro afgelopen maandag is de koers zelfs verdrievoudigd.

Het april-termijncontract is een belangrijk ijkpunt voor de industrie. Volgens een woordvoerder van McCain Foods, 's werelds grootste producent van ingevroren aardapelproducten, is het concern niet erg actief op op de termijnmarkt, maar gebruikt het de koersen wel als richtsnoer voor de overeenkomsten die rechtstreeks met boeren of handelshuizen worden gesloten. ,,Zeker is dat de aardappel duurder zal worden. En ook de friet. Al spreken we natuurlijk altijd nog over een paar dubbeltjes op een kiloprijs. Een frietje is nog altijd vrij goedkoop als je het vergelijkt met andere snacks.''

De supermarkten en horeca zullen volgens de zegsman van McCain vooral zelf bepalen in hoeverre de aardappelprijzen voor de consument staks omhoog gaan.

De meeste aardappelen worden gepoot in april en gerooid in september. Volgens aardappelboer Dees moet de pieper juist in augustus in gewicht toenemen. ,,Het is nu al duidelijk dat de oogst dit jaar 30 tot 40 procent lager uit zal vallen. Gemiddeld levert 1 hectare grond zo'n 50 à 55 ton aardappelen op. Dat gaat nu naar 30 tot 40 ton''. Volgens Dees, die met 50 hectare grond jaarlijks zo'n 2,5 miljoen kilo aardappelen produceert, zijn er drie manieren voor boeren om met de prijsrisico's van hun oogst om te gaan. ,,Of je verkoopt vooraf rechtstreeks aan de afnemer, of je dekt je op de termijnmarkt in, of je laat het op zijn beloop. Een verstandige boer combineert alle drie de methoden.'' Maar Edwin Burgers, makelaar op de aardappeltermijnmarkt voor commissionairsbedrijf Maynard & Keynes, ziet een groeiend aantal boeren worstelen met hun oogst. ,,Gelukkig voor hen is de prijs de laatste dagen iets naar beneden gekomen, maar door de tegenvallende oogst dreigen sommigen niet aan hun contracten te kunnen voldoen.'' De termijncontracten die op de Amsterdamse aardappelmarkt verhandeld worden, gaan uit van een bepaalde omvang van de aardappelen. ,,Als de aardappels niet grof genoeg zijn, heb je momenteel een probleem'', zegt Burgers. Veel boeren die vooraf hun verwachte oogst al op de markt hebben verkocht via termijncontracten, zien nu dat zij onvoldoende aardappelen produceren om te leveren. Zij moeten in feite aardappelen bijkopen tegen de huidige hoge prijzen.

Tegenwoordig kennen de aardappeltermijncontracten in Amsterdam geen leveringsplicht meer, maar de zogenaamde cash settlement. Marktpartijen worden op dagbasis afgerekend op hun contracten. Dat betekent dat boeren die een maand geleden een termijncontract verkochten op 13,50 euro, de afgelopen weken bijna iedere dag geld moesten bijstorten. Volgens directeur Kalo Bagijn van effectenbank Binck, die sinds kort de administratie van de agrarische termijnmarkt heeft overgenomen van beursorganisatie Euronext, zijn er de laatste tijd vaker tekorten op de handelsrekeningen van partijen op de aardappeltermijnmarkt. ,,Maar dat zie je altijd bij een sterk fluctuerende markt.''

In zo'n markt zijn er grote winnaars en grote verliezers. LTO-bestuurder Aike Maarsingh voorziet dat de inkomensverschillen tussen aardappelboeren dit jaar groter uitvallen dan ooit. ,,De vrije boeren, die niets hebben afgedekt, zullen er heel goed uitspringen. Maar als je pech hebt, heb je de opbrengst al verkocht tegen een veel lagere prijs en is de opbrengst ook nog onvoldoende om aan die verplichting te voldoen. Zulke boeren profiteren niet van de hogere prijs, maar lijden er juist onder.''

Er zit een grens aan het leed. Veel deskundigen zijn het er over eens dat er een natuurlijk plafond zit aan de aardappelkoers. Vanaf circa 35 euro wordt het aantrekkelijk om ingevroren friet vanuit de Verenigde Staten in te vliegen. Dan worden de transportkosten meer dan goed gemaakt. Boer Dees: ,,De professionele handel weet dat als geen ander. Wie speculeert op prijsstijgingen boven de 35 euro gaat geheid nat.''