`Rokken versus Shell' is niet het ultieme verhaal

Een `feature' is in de journalistiek de aanduiding voor een verhaal dat een aspect van de werkelijkheid belicht. In die zin was het stuk in de krant van 29 juli over een actie van Nigeriaanse vrouwen tegen Shell een mooi verhaal. Maar door weglating van essentiële informatie was het op sommige punten wel eenzijdig.

Het verhaal over de actie in Nigeria was geschreven door Dulue Mbachu, correspondent van het persbureau Associated Press. NRC Handelsblad is geabonneerd op de Engelstalige dienst van dit internationale persbureau. Er bestaat ook een Nederlandstalige dienst, maar deze krant geeft er de voorkeur aan de stukken zelf te vertalen.

Nieuwsberichten kunnen op allerlei manieren worden bewerkt en gebruikt. Soms komen ze integraal in de krant, soms worden ze ingepast in een bericht waarvoor ook andere bronnen worden gebruikt. Geabonneerde media zijn vrij met de geleverde kopij te doen wat hun goeddunkt.

Iets anders is het met reportages en achtergrondverhalen onder naam. Je kunt ze iets inkorten, hier en daar een kleine verduidelijking aanbrengen, enigszins vrij vertalen, maar verder zullen de meeste redacties het stuk intact laten als verhaal van een met name genoemde auteur, ook al berust het copyright bij AP en mag de geabonneerde krant daarvan gebruik maken op haar eigen manier.

Het verhaal van de Nigeriaanse correspondent over de bezetting van een doorpompstation van Shell was, zoals gebruikelijk bij features van AP, geschreven in de tegenwoordige tijd, als een vlot lopend leesverhaal. Vrouwen in bontgekleurde rokken, met kinderen op hun rug, roerend in grote kookpotten op het terrein van Shell je ziet het voor je. Een mooie foto illustreerde het verhaal, helaas niet in kleur. Op twee punten werden Shell-mensen geciteerd, maar dat had weinig invloed op de strekking. De lezer begrijpt dat de plaatselijke bevolking groot onrecht wordt aangedaan door de buitenlandse multinational.

Shell zou de beloften over banen en sociale voorzieningen niet nakomen. Er is een hek om de installaties gebouwd waardoor de vrouwen hun maniokwortels niet meer kunnen drogen in de hitte van het afgefakkelde restgas. In het algemeen verwijten de actievoerders Shell en andere concerns dat de armoe in het gebied voortbestaat ondanks de olierijkdommen. Waar dan nog bij komt dat de bevolking onderling strijdt over hun deel in de opbrengsten; in juli vielen daarbij twintig doden.

Zoals gezegd kun je in één feature niet alles vertellen. Dit verhaal koos de invalshoek van de protesterende vrouwen. In twee zinnen mochten de woordvoerders van Shell zeggen dat de afgrendeling van de installaties moest ,,voorkomen dat dorpsbewoners zich verwonden aan het brandende gas'' en dat ,,het bedrijf het leger en de politie had gevraagd af te zien van geweld tegen de vrouwen''.

Maar hoe zit het dan met het verhaal dat Shell de laatste jaren zelf vertelt over verantwoord ondernemerschap, respect voor het milieu, samenwerking met de plaatselijke bevolking en duurzame ontwikkeling? Zijn dat allemaal pr-praatjes? Die vraag blijft bij lezing van het artikel in NRC Handelsblad onbeantwoord.

De betrokken redacteur zegt dat de krant er in principe van uitgaat dat verhalen van een gerenommeerd persbureau als AP kloppen. Er is vaak ook geen tijd om stukken aan te vullen of te verbeteren. En bovendien, dit is een verhaal onder naam en daar verander je niet zo maar in.

Voorzover een verhaal op bepaalde punten tekortschiet, kan de krant wijzen op andere verhalen die in het verleden zijn verschenen en in de toekomst ongetwijfeld nog zullen verschijnen. Daarin komen weer andere aspecten aan bod. Dan kan Shell bijvoorbeeld vertellen hoe goed het bedrijf bezig is in Nigeria. De lezer weet langzamerhand ook wel dat het ultieme verhaal niet bestaat, maar dat de veelzijdige werkelijkheid in afleveringen en dan nog vanuit verschillende gezichtspunten wordt beschreven.

Allemaal waar, maar het bevredigt in dit geval niet. In de reportage van Mbachu ontbreekt essentiële informatie, waardoor een verkeerde indruk kan ontstaan. Om de protesten van Nigeriaanse vrouwen naar waarde te kunnen schatten, moet je wel weten dat in het verleden, ook bij andere maatschappijen, veelvuldig leidingen illegaal zijn afgetapt en dat daarbij branden ontstonden, die vele mensen het leven heeft gekost, in één geval zelfs zeshonderd. Dat feit is heftiger dan de summiere mededeling dat het hek gebouwd is om `verwonding' te voorkomen, doet vermoeden.

En dat Shell het affakkelen van restgas wil beëindigen door dit in fabrieken te verwerken tot bruikbare brandstof, dat is een rechtstreeks gevolg van het verscherpte milieubeleid. Zou dat niet gebeuren, dan kon men Shell verwijten het met het milieu in Nigeria niet zo nauw te nemen.

Ook het hoofdbezwaar van de actievoerders, dat Shell te weinig doet voor de plaatselijke bevolking, is eenzijdig belicht. Om dat te kunnen beoordelen moet je iets meer weten van het beleid van Shell in de afgelopen jaren. In een paar zinnen had daarover iets verteld kunnen worden.

Allereerst is van belang dat Shell een joint venture vormt met de Nigerian National Petroleum Corporation en betrekkelijk weinig invloed heeft op de verdeling van de totale inkomsten tussen de landelijke en regionale bevolking. Wetenswaardig is ook dat 4.750 van de 5.000 mensen die hier voor Shell werken, Nigerianen zijn. En dat Shell in Nigeria vorig jaar blijkens het eigen jaarverslag 67 miljoen dollar uitgaf aan 280 ontwikkelingsprojecten. Misschien is het volgens de actievoerders lang niet genoeg, maar het is wel relevante informatie.

Had de redactie van NRC Handelsblad gezien deze omissies beter kunnen besluiten om het verhaal van Dulue Mbachu niet te plaatsen? Nee, want er was een andere oplossing denkbaar geweest: toevoeging van een kadertekstje van twee, drie alinea's geschreven `door een onzer redacteuren', waarin nog wat meer context werd geboden. Overigens had ook Shell zelf, toen dit niet gebeurde, in een ingezonden brief wat aanvullende gegevens kunnen verstrekken.

Piet Hagen, oud-hoofdredacteur van `De Journalist', blikt eens in de veertien dagen kritisch terug op de berichtgeving in NRC Handelsblad.

www.nrc.nl/krantachteraf alle eerder verschenen afleveringen