Het licht is moordend

Sergeant Getúlio is een wrede roman van de Braziliaan João Ubaldo Ribeiro, over een soldaat die een ontvoerde politicus dwars door een heet en dor landschap naar elders moet brengen, naar een stad waar hij geen concurrentie meer vormt. De soldaat gedraagt zich als een ploert, een achterlijke machtswellusteling in permanente staat van oververhitting. Hij vloekt en tiert er op los. Altijd zelfbeklag, nooit een zelfverwijt, de godganselijke wereld heeft het alleen op hem gemunt. En wie moet de rotkarweitjes opknappen? Precies, hij! Dus iedereen mag doodvallen. Je voelt het aankomen: die politicus wordt de dupe.

Magnum-fotograaf David Allan Harvey reist al zo'n jaar of dertig door de mediterrane wereld, maar vooral door Midden- en Zuid-Amerika. Hij legde sporen vast die de conquistadores in de territoria van de Maya's achterlieten. En voor National Geographic stelde hij een fotografisch panorama van Cuba samen. In Europa geniet zijn werk nog weinig bekendheid, reden voor uitgever Phaidon om met Divided Soul een uitgebreide selectie van zijn foto's uit te geven; ruim honderd kleuropnamen die zowel het ritueel laten zien – van stierengevecht tot gebedsgenezing – als het alledaagse, dat aan de oppervlakte althans betoverende vormen kan aannemen.

Een type als sergeant Getúlio kom je in dit fotoboek niet tegen, maar wel de fatalistische sfeer die Ribeiro oproept. Het moordende licht, het surrealisme van de werkelijkheid, de fosforescerende kleuren: de Amerikaan Harvey zet dat alles fotografisch op scherp. Of het nu Trinidad of Havana is, het temperament laait er op als zonscheuten en slagschaduwen. Vergeleken met het carnaval in Port of Spain, dat Harvey bijna lijfelijk dichtbij brengt, is de Amsterdamse Gay Parade een peuterspeelzaal – zoveel vleselijke extase als daar wordt uitgeleefd. En is de zon eenmaal weer opgegaan en dient zich de orde van de dag weer aan, dan blijft er in die Zuid-Amerikaanse oorden nog vaak iets broeien. Het ruikt naar onraad op straat en strand, het gist tussen de gevels, er hangt donder in de zeelucht. Elk moment kan alles er anders uitzien, zoals ook elke oprisping van sergeant Getúlio elk moment in een wandaad kan ontaarden.

Gebeurt er dan zo veel op Harveys foto's? Soms wél, vaak niet. In Spanje en Portugal gaat het er heftig aan toe in disco's en bij stierengevechten. En de bankiers die elkaar gemoedelijk treffen op een receptie in Madrid – ook zo'n ritueel – kunnen om hun louche blikken en gebaren meteen auditie doen voor de volgende reeks van de tv-serie The Soprano's. Daartegenover staan Harveys magische beelden van kleine meisjes die in hun eentje op smeulend asfalt dezelfde sprongetjes maken als pasgeboren lammeren, of die verkleed als glitter-engeltjes de ultieme onschuld uithangen op chique bruiloften in Salvador. 's Nachts dansen de kaarsen van een paasprocessie een `danse macabre' op Mexicaanse stadsmuren. Ja, als ergens het lichaam nog boekdelen spreekt – speels, sierlijk, raadselachtig – dan is het wel in die contreien.

Harvey jaagt naar zijn grote voorbeeld Henri Cartier Bresson (1908) op `beslissende momenten', schrijft hij in Divided Soul. Niets bijzonders, want dat doet elke fotograaf. Maar Harvey dook er als een medeplichtige met zijn camera bovenop, intensiveerde de kleuren tot brandhaarden, stelde uit al die fotojaren en jachttrofeeën vervolgens een breed spectrum samen, om dan de kijker achter te laten met de illusie dat het leven daar schommelt tussen opera en requiem, terwijl je aan deze kant van de wereld genoegen moet nemen met psalmen en straatorgels.

David Alan Harvey: Divided Soul. Phaidon, 160 blz., geïll. €57,99

    • Marianne Vermeijden