Het fotomodel als melkkoe

Een aantal grote New Yorkse modellenbureaus wordt beschuldigd van kartelvorming. `Modellen klagen dat de bureaus zo machtig zijn dat ze overal mee wegkomen.'

Een handvol New Yorkse modellenbureaus wordt ervan beschuldigd prijsafspraken te maken, onderling de markt te verdelen en hun fotomodellen uit te melken, zo blijkt uit een justitieel onderzoek naar kartelvorming in deze sector, alsmede een rechtszaak die is aangespannen door zes voormalige modellen. De bureaus, waaronder bekende namen als Elite, Ford en Wilhelmina, zouden kunstmatig de commissies die zij rekenen aan modellen en hun cliënten, zoals glossy magazines en reclamebureaus, hooghouden en de markt afschermen tegen nieuwe kleinere agentschappen die goedkopere diensten leveren.

De zaak, geleid door het ministerie van Justitie, is onderdeel van een grootscheeps onderzoek naar kartelvorming in allerlei minder voor de handliggende branches. Er zouden al ten minste zeventig jury's zijn aangewezen om alle mogelijke handelspraktijken door te lichten. Justitie sluit niet uit dat tegen de modellenbureaus ook strafmaatregelen worden geëist, zoals eerder gebeurde in de zaak tegen topman Alfred Taubman van kunsthandelaar Sotheby's, die uiteindelijk werd veroordeeld tot een gevangenisstraf wegens prijsafspraken met concurrent Christie's.

,,Het verbaast me niets dat de modellenwereld nu aan de beurt is'', zegt Godfrey Deeny, hoofdredacteur van Fashion Wire Daily, een New Yorkse nieuwsbrief die de mode-industrie volgt. ,,Er zijn duizenden jonge vrouwen die er alles voor over hebben om model te worden.''

De kwestie van oneerlijke concurrentie in de modellenwereld kreeg eind vorige maand extra gewicht toen een rechter in New York oordeelde dat de civiele zaak van de zes oud-modellen uit Los Angeles de status van class action suit verdiende. Dit maakt het mogelijk voor ieder model in New York dat sinds 1998 voor een van de grote bureaus werkzaam was, deel te nemen aan de eis tot schadevergoeding. Het advocatenkantoor Boies, Schiller & Flexner, bekend van David Boies die de mededingingszaak tegen Microsoft leidde, treedt op namens de klagers.

,,Mij werd verteld dat ik ervoor moest zorgen dat alle hoofden dezelfde kant op stonden'' wat betreft de commissies en marktafspraken, aldus Ashley Richardson, een voormalig topmodel, deze week in een interview in de Wall Street Journal. De bureaus zouden gedurende de jaren negentig maandelijks bijeenkomen in een trendy restaurant in Manhattan onder de auspiciën van een koepelorganisatie, Model Agency Association International, om onderling werk te verdelen en commissies vast te stellen. De notulen van die bijeenkomsten vormen het hart van het justitieel onderzoek en de schadeclaims.

Specifiek stelt de civiele zaak dat de bureaus illegaal 20 procent rekenden aan modellen, en nog eens 20 procent aan hun opdrachtgevers. De wet in de staat New York stelt echter een plafond van 10 procent aan vergoedingen voor agentschappen die tijdelijk werk verschaffen, zoals uitzendbureaus. Advocaten van de bureaus stellen hier tegenover dat die ook optreden als managers van de modellen en als zodanig hogere commissies kunnen rekenen. Ook houden zij vol dat de maandelijkse bijeenkomsten van de bureaus niets anders behelsden dan vergaderingen van een branchevereniging, waar `gebruikelijke praktijken' werden besproken.

,,De concurrentie in de modellenwereld in New York is moordend'', aldus advocaat Edward Curtin van het in Parijs gevestigde Elite, dat zo'n 750 modellen onder contract heeft, onder wie Claudia Schiffer. ,,Het hele concept van prijsafspraken is daarom bespottelijk.'' Een advocaat van Wilhelmina, een in 1967 door fotomodel Wilhelmina Cooper opgericht bureau, dat Iman, Mark Vanderloo en Vanessa Williams groot heeft gemaakt, suggereerde dat de zes klagende modellen wellicht ,,teleurgesteld waren over hun carrière'' nu ze niet meer bij de absolute top horen. De bureaus zelf waren gisteren niet voor commentaar bereikbaar.

Op de vraag waarom de modellen niet eerder naar buiten zijn getreden, zei Carolyn Fears, oud-model en eiser in de rechtszaak, tegen de Los Angeles Times dat ,,het niet makkelijk is om je eigen nest te bevuilen''. Modellen verdienen honderden tot tienduizenden dollars per fotosessie, afhankelijk van hun bekendheid en de opdrachtgever. De grootste opdrachtgevers, zoals modehuis Gucci en cosmeticaconcerns als L'Oréal, werken uitsluitend met de grootste bureaus.

Volgens Deeny van Fashion Wire Daily moeten sommige modellen wel tot eenderde van hun gage afdragen aan de bureaus. ,,Ik heb het model Carmen Cass wel eens horen klagen dat de bureaus zo machtig zijn dat ze overal mee wegkomen. De bekendste modellen kunnen wel lagere commissies eisen, maar in de meeste gevallen lijkt het werk van een agentschap veel op zakkenvullen.''