Na de Balkan `full speed ahead' in Liberia

Als vandaag de Ecowas-troepen Monrovia binnentrekken, kan Jacques Klein in de Liberiaanse hoofdstad beginnen aan de taak die hem vorige maand geleden werd opgedragen: de Amerikaan moet als vertegenwoordiger van VN-chef Kofi Annan de VN-missie in Liberia leiden. Vluchtelingen moeten terug, VN-organisaties moeten weer naar Monrovia, de humanitaire hulp moet worden hervat. Het is een taak waar Klein ervaring mee heeft.

De in 1939 in een dorp in de Elzas geboren Klein – zijn moeder vluchtte, met hem, aan het begin van de Tweede Wereldoorlog naar de VS – heeft de VN eerder gediend in de crisisgebieden Oost-Slavonië en Bosnië. Klein studeerde in Chicago geschiedenis en internationale politiek en diende in de jaren zeventig en negentig drie keer als diplomaat in West-, Oost- en het verenigde Duitsland. Tussen die perioden in vervulde hij allengs belangrijker bureaufuncties op het ministerie van Buitenlandse Zaken en bij het Pentagon en werd hij luchtmachtgeneraal.

Begin 1996 stelde de toenmalige VN-chef Boutros Boutros-Ghali de generaal en historicus aan als zijn vertegenwoordiger in Oost-Slavonië en leider van UNTAES, het VN-programma voor de herintegratie van Oost-Slavonië in Kroatië. Dit aan Servië grenzende oostelijke deel van Kroatië was in de oorlog van 1991 veroverd door het Joegoslavische Volksleger en de Kroatische Serviërs. Het moest na vijf jaar worden gedemilitariseerd en na verkiezingen weer onder Kroatisch gezag worden gebracht. Zonder geweld van enerzijds de maffiose, extremistische Servische privé-milities waarvan niet werd verwacht dat ze zomaar hun gezag over het door anarchie en chaos gedomineerde Oost-Slavonië zouden opgeven. Zonder geweld ook van de Kroaten die zich militair sterk genoeg achtten het olierijke gebied te veroveren zoals ze dat een jaar eerder met West-Slavonië hadden gedaan.

Beide partijen leerden Klein kennen als een no-nonsense generaal die niet op zijn mondje is gevallen en die zich niet in de luren laat leggen door zelfgefabriceerde historische claims of andere smoezen – Klein is zelf historicus. Hij paarde er inzicht aan daadkracht. Als de Serviërs schoten, bij de verdediging van hun gestolen bezit of hun privileges (vooral op het gebied van de oliewinning), schoten Kleins VN-soldaten terug. Het was Klein die de eerste gewapende arrestatie van een verdachte oorlogsmisdadiger in ex-Joegoslavië voor zijn rekening nam. Blaften de milities, dan blafte Klein terug. Briesten ze, dan brieste Klein nog harder terug.

Na anderhalf jaar was de klus in Oost-Slavonië – zonder geweld – geklaard en werd Klein naar Sarajevo gedirigeerd, als rechterhand van de toenmalige Bosnië-bestuurder Carlos Westendorp. Daar ontrolde zich hetzelfde patroon: cowboy Klein las de nationalistische partijen de les om hun ,,tribale'' instincten en haalde zich prompt hun grondige afkeer op de hals. Zelfs de zachtaardige president Izetbegovic schoot tegen de ,,arrogante'' Klein uit zijn slof: ,,Dit is geen protectoraat en u bent niet onze protector.''

Maar Klein kon ook de internationale gemeenschap de les lezen, en doorgaans gebeurde dat weinig subtiel. Hij placht bezoekende Europese politici T-shirts met de afbeelding van oorlogsmisdadiger Radovan Karadzic en de tekst `Servische held' cadeau te geven, uit kwaadheid over het uitblijven van Karadzic' arrestatie.

Jacques Kleins motto aan het begin van zijn inzet in Monrovia: ,,Damn the torpedoes, full speed ahead.''