Natuur: meetstok van `beschaving'

Amerika heeft nog maar een beetje natuur – natuur die mensen verandert en die het resultaat is van tienduizend jaar van evolutie. Natuur die je niet kunt managen. Maar wie dat zegt, en ervoor pleit de natuur met rust te laten, wordt al snel tot extremist bestempeld.

Howie Wolke doet enigszins denken aan de Franse milieu-activist José Bové. Hij heeft ook in de gevangenis gezeten omdat hij zijn natuurvriendelijke overtuiging heeft omgezet in strafbare feiten. Bové sloeg een McDondald's kort en klein en gooide een veld met genetisch gemanipuleerd zaaigoed in de war. Wolke maakte landmeetpaaltjes in Wyoming zoek om Chevron en de US Forest Service te beletten een ongerept woud in de Wild River Range gereed te maken voor wegenaanleg en oliewinning.

Tijdens zijn zes maanden in de cel begon Wolke, een van de oprichters van de militante milieu-beweging Earth First, aan het boek dat zijn zorgen samenvat. Het heet Wilderness on the rocks en het doet een hartstochtelijk pleidooi voor het met rust laten van stukken van de wereld waar de mens nog niet heeft opgetreden.

Wolke is inmiddels een eerzaam wildernis- en berggids en geen lid meer van Earth First. Hij is net terug van een week in de diepste wouden van Noord-Amerika met vier klanten uit de grote stad. Op de veranda van zijn houten huis in het dal bekomt hij in bevriend gezelschap van de altijd weer indrukwekkende ervaring om helemaal weg van alles te zijn.

Zijn vrouw Marilyn, die vaak van de partij is: ,,Als we mensen uit de stad mee naar de wildernis nemen, artsen, advocaten, dan zie je meestal dat ze zich op de derde dag aanpassen aan de natuur. Dan willen ze niet meer terug. Zij remmen af. Het is meestal de beste periode uit hun leven, zeggen zij. Je bent je in een omgeving die absoluut geen mening over je heeft.''

Larry Campbell, een vrijwilliger van de Friends of the Bitterrot Forest, woont langs een afgelegen bosweg in een zelfgebouwde houten hut met zonne-energie. Hij vult aan: ,,En je hoeft in de wildernis niets te repareren. Je wordt wakker, alles is er.''

Marilyn: ,,Onze klanten gaan gelouterd naar huis. Zij scheiden, nemen een andere baan, en beginnen een nieuw leven.''

Wolke: ,,Het is niet verrassend dat mensen een fundamentele band met de natuur voelen. Dat is waar ze vandaan komen na een evolutie van duizenden jaren. New York en Chicago bestaan pas een tijdje. Amerika en Canada hebben nog een beetje wildernis. Wij hebben de verantwoordelijkheid tegenover de wereld te beschermen wat er over is: 2,5 procent van de Verenigde Staten is nu officieel tot wildernis verklaard; het zou 8 à 9 procent kunnen zijn. Zonder wildernis als controlegebied voor onze zogenaamde beschaving hebben we geen meetstok meer voor onze experimenten. We weten nauwelijks hoe ons ecosysteem werkt. Wildernis is ons reservoir aan schone lucht dat de hele fotosynthese in stand houdt. Zonder wildernis lopen we het risico de kern te verliezen waar het hele leven op is gebaseerd.''

In het Congres is de afgelopen weken hard onderhandeld over totstandkoming van een energiewet. President Bush heeft daarom gevraagd om Amerika onafhankelijker te maken van ingevoerde energiebronnen. De Democraten houden met man en macht ieder voorstel tegen dat de gevraagde olieboringen in het Arctic National Wildlife Refuge (ANWAR) op de noordelijke rand van Alaska toestaat.

Maar de Republikeinen hebben de meerderheid in beide Huizen van het Congres en er zal naar verwachting wel een wet uit komen die de toegang tot openbare en particuliere bossen vergemakkelijkt. Dat betekent: wegen om naar olie en gas te zoeken. Die wegen komen de houtbedrijven goed van pas bij het `dunnen' of oogsten van percelen in de diepere wouden. Daarom wil de regering-Bush de `roadless' maatregel van president Clinton zien verdwijnen. Daarom wil de regering geen nieuwe gebieden aanwijzen als wildernis.

Stewart Brandborg werd geboren in het woud. Zijn vader was jaren opzichter van het Bitterroot Forest voor de federale Forest Service. Zelf werkte hij een flink deel van zijn actieve leven in Washington als president van de Wilderness Society, die in de afgelopen decennia meehielp de grote natuurbeschermingswetten door het Congres te slepen. Hij is na zijn strijdjaren op Capitol Hill teruggekeerd naar zijn geboortegrond.

De boshut die Brandborg met zijn vrouw Anne Vee bewoonde is al een keer in brand gestoken. De dader is onbekend, maar het is niet vergezocht verband te zoeken met zijn activistische opstelling tegenover de kaalkappers. In het herbouwde houten huis bakken de Brandborgs `sourdough' wafels en denken hardop na over de strijd. ,,In veel gevallen waren wij er eerder bij dan het grote geld'', constateert Brandborg. Nu brengen de concerns een publiciteitsmachine in stelling waar de milieubeweging met zijn talloze vrijwilligers bijna niet tegenop kan.

,,Wij moeten de mensen duidelijk maken wat er echt gebeurt, anders dan wat de publiciteitsmachine beweert over `Healthy Forest Initiatives'. Wij zijn kwetsbaar doordat de andere kant ons afschildert als extremisten. De laatste tijd wordt ons ook nog aangesmeerd dat we er zelf beter van worden. Rijk worden is wel het laatste dat je met dit werk doet. Veel Amerikanen zijn ziek van wat ze zien gebeuren, áls je ze bereikt, maar ze geven 't op en werken 36 jaar in een hamburgertent voor hun pensioen.

,,Het hele begrip wildernis wordt gecompromitteerd. Senator Craig van Idaho wil motels bouwen aan de oever van de Salmon River, in het grootste Amerikaanse wildernis-gebied buiten Alaska. Het is volstrekt in strijd met de Wildernis Wet. Voorlopig heeft de rechter ons gelijk gegeven. Nu willen ze de wet veranderen.'' Het is een voorbeeld van de niet aflatende wil van velen om ieder stuk natuur te exploiteren, of op zijn minst te besturen.

Dat is waar schrijver Rick Bass in de Yaak River vallei niet van bijkomt: ,,Ik woon nu bijna twintig jaar hier in de diepe wouden, ik heb heel veel tochten door het onaangetaste bos gemaakt. Je kunt niet beginnen te inventariseren wat hier allemaal groeit, laat staan pretenderen dat je dat wel even kan `managen'. Wat de natuur zo geniaal in tienduizend jaar heeft laten ontstaan overstijgt het genie van Bill Clinton of George W. Bush. Als je hier wegen aanlegt ontrafel je dat hele ontwerp. Die wegen kosten de belastingbetaler vele duizenden dollars per mijl en leveren ook nog eens een onmeetbare milieuschade op. Alleen de houtindustrie wordt er beter van, hoewel, met de huidige ingestorte prijzen moet je zelfs dat afvragen.''

Dit is het derde artikel van een korte serie over de strijd om Amerika's Westen. De eerste twee werden op 2 en 4 augustus gepubliceerd.

    • Marc Chavannes