Die kind is nie dood nie

Ze pleegde zelfmoord op haar 31ste, in 1965, en daarna werd haar naam minder en minder gehoord. Tot op 25 mei 1994 Nelson Mandela, tijdens de opening van het eerste democratisch gekozen parlement, zegt: ,,her name is Ingrid Jonker''. Hij citeert een gedicht van haar: ,,Die kind wat doodgeskiet is deur soldate by Nyanga'' en noemt haar ,,both an Afrikaner and an African''.

De schitterende documentaire Korreltjie niks is my dood van Saskia van Schaik gaat op zoek naar wie ze was, deze vrouw. ,,Het is nu nog, bijna veertig jaar later, moeilijk om te zeggen wie Ingrid was'', zegt de schrijver André Brink die tot niet zolang voor haar dood een moeizame en hevige verhouding met haar had. Een beschadigde vrouw, met een vader die uit haar leven verdween toen ze heel klein was, er plotseling weer in verscheen toen ze elf was en haar moeder en oma ineens dood waren, en met wie ze nooit een harmonieuze relatie heeft weten op te bouwen. Integendeel, terwijl Ingrid deel ging uit maken van een progressieve kunstenaarsgroep met uitgesproken linkse sympathieën en een afkeer van de apartheid, klom haar vader steeds hoger op in de Nasionale Party en was hij zelfs degene die de nieuwe censuurwet door het parlement loodste die de gedichten en teksten van Ingrid en haar vrienden moest verbieden.

De documentaire vertelt eigenlijk twee verhalen: dat van Ingrid Jonker die niet leven kon en het verhaal van Jonkers gedicht over het kind in Nyanga, een baby van ongeveer anderhalf, die tijdens de rellen in Sharpeville in 1960 doodgeschoten werd in de armen van zijn moeder, een verhaal dat gaat over het verdriet van Zuid-Afrika. De dichter Sandile Dikene gaat op zoek naar wie dat kind was, en vindt zijn zuster, een Zulu-vrouw die beperkt Engels spreekt. Hij vertelt haar over Ingrid Jonkers gedicht en laat het haar lezen in een vertaling in het Zulu. De vrouw leest, hardop en we weten wat ze leest: ,,Die kind is nie dood nie (...) die kind wat 'n reus geword het reis deur die hele wêreld//Sonder 'n pas.'' Dikene wendt zich huilend af, en de vrouw, met haar mooie, stille gezicht, wendt zich tot de camera en zegt: ,,Ik kan het niet uitleggen, maar ik begrijp wat ze wil zeggen, over het kind.''

Het uur van de wolf: Korreltjie niks is my dood, VPRO, Ned.3, 20.30-21.30u., herhaling van 24 oktober 2001.

    • Marjoleine de Vos