Van playboy tot premier van Azerbajdzjan

Vader Heydar Aliyev, president van Azerbajdzjan, is legendarisch om zijn vermogen tot manipuleren. Zoon Ilham Aliyev, sinds gisteren premier van Azerbajdzjan, is legendarisch om de bedragen die hij in casino's verspeelde. Zo legendarisch, dat pa Heydar het beter vond alle casino's van het land te sluiten.

Het parlement, gisteren in bijzondere zitting bijeen in Baku, benoemde Ilham Aliyev tot premier om de weg te effenen voor zijn verheffing tot president als zijn ernstig zieke vader overlijdt. De grondwet zegt immers dat de premier staatshoofd ad interim wordt als de president sterft of niet meer kan regeren. Ilham reageerde verbaasd: dát had hij niet verwacht.

De werkelijkheid is dat de 41-jarige nieuwe regeringsleider al jaren wordt klaargestoomd voor de opvolging van zijn nu 80-jarige vader, die inmiddels op sterven ligt. Al in 1994 werd Ilham, afgestudeerd aan het prestigieuze Moskouse Staatsinstituut van Internationale Betrekkingen, vice-president van Socar, de Azerbajdzjaanse staatsoliemaatschappij, gezien de olierijkdom van het land aan de Kaspische Zee veruit het belangrijkste bedrijf van het land. Hij werd ook parlementslid, vice-voorzitter van de door vader Heydar voorgezeten regeringspartij Yeni Azerbaycan (Nieuw Azerbajdzjan) en voorzitter van het nationaal Olympisch Comité. Al vijf jaar geleden wist het blad van de regerende partij dat Ilham ,,niet de genetische code van een normaal mens'' bezit, ,,maar die van een nationale patriarch.''

Net zoals vader Aliyev meer is dan gewoon maar een dictator, zo is zoon Ilham Aliyev meer dan de playboy die hij vroeger was. Hij speelde volgens ingewijden een hoofdrol bij het onderhandelen over de megacontracten met buitenlandse oliemaatschappijen, waarmee bedragen van tientallen miljarden dollars waren gemoeid. Hij staat bekend als charmant, intelligent en geestig en spreekt vloeiend Russisch, Frans en Engels. Maar hij heeft geen enkel charisma. Hij heeft volgens diezelfde ingewijden ook bij lange na niet de capaciteiten van zijn vader, een meester in het beheersen en manipuleren van de clans die in Azerbajzdjan met elkaar concurreren, clans die elk hun eigen rijkje hebben: de politie, het leger, de inlichtingendienst, de presidentiële staf, de diverse regio`s, Nachitsjevan voorop. Met tussenpozen heeft Heydar Aliyev Azerbajdzjan ruim dertig jaar gedomineerd. Hij werd al in 1976, in Brezjnevs tijd, lid van het Sovjet-politburo. Hij werd in 1993 president van een door de oorlog om Karabach verminkt en getraumatiseerd land, een land van chaos en staatsgrepen. Nu zijn de Azeri weliswaar straatarm en doodziek van de corruptie, maar het land is wel rustig, en om die stabiliteit is Heydar Aliyev, ook al is hij een dictator, zowaar een beetje populair.

Of zoon Ilham die stabiliteit kan handhaven, is de vraag. Twee jaar geleden peilde het persbureau Turan de mening van 's lands belangrijkste analisten, politieke experts, hoofdredacteuren en politici over Ilham. Elf procent van hen vond dat hij presidentiële capaciteiten heeft, 35 procent vond hem als president ongekwalificeerd en 32 procent vond hem in elk opzicht ongekwalificeerd.

De verrassing die Ilham Aliyev gisteren voorgaf te voelen over zijn benoeming, was gespeeld. Net zo gespeeld als de heilige verontwaardiging waarmee hij eind 2000 tegenover Moscow News de suggestie dat hij zijn vader zou kunnen opvolgen, van tafel veegde. Dat idee was ,,een uitvinding van de oppositie''. ,,Zij heeft dat fictieve element in ons politieke leven uitgevonden. Het is speculatie. Het is onderdeel van wat ik noem smerige technologie'', zei hij. Ilham for president? ,,Dat is natuurlijk volslagen absurd''.