Mozaïek van scènes over negen outcasts

,,Ieder mens verdient een plaats in het zonlicht,'' zingen de negen personages in de musical Assassins – en dat zou zo'n typisch Amerikaans musicalcliché zijn, ware het niet dat ze stuk voor stuk een al dan niet geslaagde aanslag op een Amerikaanse president hebben gepleegd. Ze zijn outcasts, alle negen, ze zijn de losers in een land dat prat gaat op gelijke kansen voor iedereen. Waar iedereen om hen heen de mond vol heeft van the American dream, zijn zij de nachtmerries. De musical die aan hen is gewijd, is dan ook geen musical volgens het gebruikelijk procédé. De helden zijn anti-helden, en de finale – over die plaats in het zonlicht – is het tegendeel van een happy end.

Assassins van musicalmaker Stephen Sondheim, de man die keer op keer bewijst dat geen onderwerp zo veelgelaagd is of er kan een musical over worden gemaakt, is de eerste productie van Off-Broadway, een initiatief van professionele musicalspelers die buiten de gebaande paden willen treden. De voorstelling staat sinds dit weekend op De Parade in Amsterdam, maar past daar nauwelijks: ongebruikelijk lang (anderhalf uur) en af en toe veel te verstild om op te kunnen boksen tegen het lawaai van buiten. Dat dit ensemble, met vijftien spelers en acht musici, toch nog een respectabele indruk weet te bieden van deze zelden vertoonde musical, valt al ruimschoots te prijzen.

Onder leiding van Daniël Cohen, die al in de jaren tachtig op kleine schaal Sondheim-shows in Nederland produceerde, is dit Brechtiaanse mozaïek van speel- en showscènes met zorg en fantasie geënsceneerd. Een reguliere intrige is er niet, en ook de chronologie ontbreekt. Telkens trekt het scenario van John Weidman speelse lijntjes tussen de negen assassins, van John Wilkes Booth die president Lincoln doodschoot (1865) tot John Hinckley die het pistool op president Reagan richtte (1981) om indruk te maken op zijn idool Jodie Foster. Ze wisselen ervaringen uit, jutten elkaar op, vinden overeenkomsten in elkaars verknipte geesten, en smeken, elk op zijn eigen manier, om aandacht. Want hoe kan het toch zijn dat zij nergens gehoor vinden, terwijl tegenwoordig (in Cohens competente vertaling) elke puber idol kan worden?

Het is waar dat niet alle spelers in deze productie opgewassen zijn tegen Sondheims ongemakkelijke zangteksten en puntige pastiche-muziek. Veel te veel lettergrepen, vooral in de lagere regionen, blijven achterin de keel steken en komen daardoor niet over het voetlicht. En het is ook waar, dat het orkest op de première-avond niet op het scherp van de snede speelde. Maar bezienswaardig vind ik deze Assassins toch, al was het maar als demonstratie: zo verrassend veelzijdig kan het musicalgenre zijn.

Voorstelling: Assassins, van Stephen Sondheim en John Weidman, door Off-Broadway. Muziek o.l.v. Hans van Breugel. Vertaling en regie: Daniël Cohen. Gezien: 2/8 op De Parade, Amsterdam. Aldaar t/m 17/8. Inl. (030) 2421548, www.deparade.nl