Denktas geliefd bij kolonisten

De Turks-Cyprische leider Rauf Denktas besloot onlangs om de `grens' tussen beide delen van Cyprus te openen. Heeft die maatregel zijn positie versterkt of is het politieke einde van Denktas juist nabij?

Elke middag om een uur of vijf is het feest bij de Groene Lijn op Cyprus. Dan komt een groot aantal Turks-Cyprioten terug van een dag hard werken aan de `Griekse' kant van het eiland. Onder het genot van een drankje wordt de dag doorgesproken en het geld geteld dat bij de `Grieken' werd verdiend.

Dagarbeid aan de `Griekse' kant was lange tijd niet mogelijk maar sinds de Turks-Cyprische leider Rauf Denktas de `grens' op Cyprus openstelde, kan het weer. ,,En vind je het gek dat wij gaan?'', zegt Ali (niet zijn echte naam), een seizoensarbeider van middelbare leeftijd. ,,Bij de `Grieken' verdien ik vierhonderd miljoen [Turkse lire: omgerekend 235 euro, red.] per week. Daar moet ik hier een maand voor werken.''

De dagarbeid van Turks-Cyprioten is maar een van de manieren waarop de openstelling van de `grens' Turks-Cyprus heeft geholpen. Door het internationale embargo tegen de zogeheten Turkse Republiek Noord-Cyprus verkeerde deze jarenlang in een diep, troosteloos dal. Maar sinds de opening van de demarcatielijn gaat het met datzelfde Turks-Cyprus stukken beter.

Per dag trekken honderden Turks-Cyprioten naar het zuiden om daar te werken. Grieks-Cyprioten op hun beurt komen massaal naar het goedkope noorden om daar lekker te shoppen, te gokken in de vele casino's die daar zijn of even een bezoek brengen aan een prostituee. Alleen al de eerste week na de openstelling gaven de Grieks-Cyprioten naar schatting zo'n 1,9 miljoen euro in het noorden uit.

En zo lijkt de openstelling van de grens, aldus concluderen Grieks-Cyprische hardliners somber, een meesterzet van de oude politieke vos Denktas. Over een aantal maanden wordt er gestemd op Turks-Cyprus, zo weten zij, en Denktas moest iets doen om zijn tanende populariteit op te vijzelen. Dat is hem nu gelukt en mede daarom, zo concluderen zij somber, lijkt het er op dat de oude vos weer bij de verkiezingen gaat triomferen.

Maar heeft de openstelling van de grenzen zo goed uitgepakt voor Denktas? Een eerste onderzoek bij de Groene Lijn doet daar toch wel enige twijfel over rijzen. ,,Iedereen die bij de Grieken werkt, zou liever aan deze kant blijven'', zegt een cafébaas die zelf uit Cyprus komt en zijn klanten dus goed kent. ,,Als Denktas met het plan-Annan [dat tot doel had Cyprus te herenigen, red.] had ingestemd, dan zouden beide kanten op Cyprus samen als gelijke partners opnieuw zijn begonnen. Nu zijn de Grieken de baas en wij de dagloners.''

Niet voor lang, meent parlementslid Mehmet Ali Talat, die eveneens veel heil ziet in het plan-Annan. Volgens Talat heeft de openstelling van de grenzen het einde van Denktas alleen maar dichterbij gebracht. Turks-Cyprioten die naar de andere kant gingen, aldus Talat, beseften meer dan ooit hoe klein en vooral geïsoleerd de Turks-Cyprische Republiek Noord-Cyprus is. ,,Door het internationale embargo kunnen we geen voetbalwedstrijd spelen'', zegt hij, ,,zelfs niet tegen Turkije.''

Natuurlijk zijn de verkiezingen van december parlementsverkiezingen en is Denktas president, maar volgens Talat is het politieke graf voor Denktas toch al gegraven. ,,De Turkse Republiek Noord-Cyprus is een democratie'', zegt hij met nadruk. ,,Het parlement bepaalt wie er met de andere kant onderhandelt. Als wij winnen, nemen we de zaken in eigen hand. Denktas mag in naam presidentje blijven spelen, maar wij praten met de `Grieken'.''

Maar laat de oude vos zich zo gemakkelijk in zijn politieke graf leggen? Op de feestdag ter herdenking van de Turkse invasie van 1974 lijkt Denktas, die pas nog werd geopereerd aan zijn hart, vitaler dan ooit. Terwijl buitenlandse bezoekers die op de tribune zitten, bijna flauwvallen van de hitte neemt de 79-jarige `president' staande in vol ornaat de parade af.

En vanaf zijn rostrum is ook hij al aan de verkiezingscampagne begonnen. ,,Als ik het plan-Annan had ondertekend'', zo verklaart hij plechtig, ,,dan had een van de twee aanwezigen hier Cyprus uit gemoeten.''

En daar ligt de crux op Cyprus. Wellicht dat de steun van Denktas onder `autochtone' Turks-Cyprioten kleiner is dan ooit. (,,Natuurlijk wil ik een oplossing'', zegt een jongen op het terras bij de Groene Lijn. ,,Dan wordt heel Cyprus lid van de Europese Unie en kan ik overal heen waar ik wil.'') Maar veel Turken die van het vasteland kwamen, zien de zaken wel anders. Zij vrezen dat – als het plan-Annan wordt aangenomen – hun leven op het eiland voorbij is en ze naar Turkije worden teruggestuurd. Het is onder hen dat Denktas inmiddels zijn trouwste aanhangers kan vinden.

Wie ooit Denktas wil verslaan, zal hun harten moeten winnen: veel autochtone Turks-Cyprioten zijn geëmigreerd en electoraal leggen de `kolonisten' steeds meer gewicht in de schaal. En het is juist daar dat de opening van de grens de positie van Denktas heeft versterkt. Want tot grote vreugde van het Denktas-kamp doen de Grieks-Cyprioten elke dag hun uiterste best om de politieke veteraan in de kaart te spelen. Keer op keer maken de `Grieks-Cyprische' autoriteiten immers duidelijk dat de kolonisten het wat hen betreft verder wel kunnen schudden.

Voor Turkse `immigranten' zit de 'grens' nog potdicht. Toen een Grieks-Cyprioot bij een bezoek aan het noorden vriendschap sloot met een aantal `kolonisten' en hen langs de `grens' het zuiden binnen had gesmokkeld, was de reactie van de Grieks-Cyprische autoriteiten dan ook keihard. De Grieks-Cyprioot kreeg een boete en de `kolonisten' moesten terug naar het noorden.

Maar in wat algemeen als een pesterij werd gezien besloten de Grieks-Cyprische autoriteiten dat de kolonisten niet terug mochten via de Groene Lijn: ze moesten via Athene en Istanbul naar Noord-Cyprus. Als de `kolonisten' al niet wisten dat de `Grieks-Cyprioten' hen niet moeten, dan weten ze het nu wel. En het is Denktas die daar de politieke vruchten van plukt.

En zo lijkt een oplossing op Cyprus verder weg dan ooit. Denktas zegt nee tegen het plan-Annan en zal, zolang hij in het noorden zijn machtsbasis houdt, nee blijven zeggen. Alleen Turkije, waarvan Noord-Cyprus de militaire en financiële steun nodig heeft om te overleven, lijkt Denktas van de troon te kunnen stoten. Maar Ankara zal dat alleen doen als er een forse beloning (zoals lidmaatschap van de Europese Unie) tegenover staat en zover is het nog lang niet.

Zo wordt Noord-Cyprus elke dag meer Turks en minder Cypriotisch. ,,Hoeveel mensen er uit mijn klas nog op Cyprus zijn?'' Even denkt de jonge Turks-Cyprioot Hasim na. ,,Veertig procent zit al in het buitenland.'' Hasim zucht . ,,Maar als Denktas niet snel van het toneel verdwijnt, gaat de andere zestig procent ook.''