`Woon jij soms bij je oma ofzo?'

Meer vrouwen krijgen nog ver na hun veertigste een kind. Maar de commercie, de kassajuffrouw en de dokter zijn nog niet klaar voor de veertigplusmoeder. ,,Doe maar een abortus, zei de huisarts.''

Een kind krijgen op je vijftigste, dat vinden Elisabeth Knol (45) en Erna Splinter (45) geen optie. Dan heeft het kind een oude moeder, dat is zielig. Maar zwanger op je 45ste, dat vinden ze geen probleem, dat zijn ze zelf. Natuurlijk, als ze nu mochten kiezen hadden ze het anders gedaan. Dan had Splinter haar eerste kind rond haar dertigste verkozen. En Knol zou drie jaar geleden nog hebben gezegd `van mijn leven niet' als iemand haar toen naar haar kinderwens had gevraagd. Maar ze konden hun gezin niet plannen, evenmin als veel andere vrouwen die ver na de veertig een kind baren.

Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek stijgt het aantal moeders dat na de 45 een kind krijgt, tot 223 vorig jaar. In totaal bevielen vorig jaar 5.701 veertigplusmoeders, 1.576 meer dan vijf jaar daarvoor. Bij een kwart ging het om een eerste kind.

Die groei is simpelweg te verklaren uit het feit dat er meer vrouwen van in de veertig zijn, zegt de demograaf. De socioloog denkt dat meer vrouwen pas op late leeftijd de juiste partner tegenkomen. De artsen wijten de groeiende groep oudere zwangeren aan de voortschrijdende technologie. Geen van allen weten ze het zeker. Er is nog geen onderzoek naar gedaan, maar ze verwachten dat het motief van een veertigplusser om een kind te krijgen verschilt van dat van de late dertiger die haar kinderwens voor zich uitschuift omwille van haar carrière.

Elisabeth Knol in Oosterwolde heeft vier volwassen zonen van haar ex-man. Drie jaar na de scheiding leerde ze haar huidige vriend kennen. Ze stond er niet bij stil dat ze zwanger kon worden. Ze was immers de veertig gepasseerd. Toen de ergste schrik voorbij was (,,Wéér naar zwemles, weer halen en brengen naar school, weer oppas regelen.'') waren ze blij, maar die zwangerschap eindigde in een miskraam. Knol en haar vriend besloten bewust voor een kind te kiezen. Ze gaf nog borstvoeding aan Ivana (nu anderhalf) en ze gebruikten condooms toen haar broek ineens niet meer paste. Voor de zekerheid ging ze naar de huisarts. De gynaecoloog zei: ,,U bent supervruchtbaar.'' Over een paar weken is ze uitgerekend. Ze beweegt nog als een atlete.

Erna Splinter in Dedemsvaart wist op haar zestiende dat ze onvruchtbaar was. De brief van de gynaecoloog heeft ze bewaard. Toen ze, begin dertig, ongesteld werd, dacht ze dat ze kanker had. Het bleek dat de hypofyse, een klier in de hersens die hormonen produceert, zich spontaan had hersteld. Dat gebeurt zelden. Lizz kreeg ze toen ze 34 was en Jan-Jaap op haar 43ste. Nu is ze weer zwanger. Oudere moeders, zegt Splinter, hebben meer rust, meer financiële armslag. Nadelen ziet ze niet, behalve dan hoe omstanders reageren. Lizz vertelt dat ze op school wordt gepest. ,,Woon je bij je oma ofzo, zeggen ze dan.'' En als de kinderen in haar klas opscheppen over de leeftijd van hun moeder, moet zij zeggen dat haar moeder 45 is. Erna Splinter maakt zich daar druk over: ,,Als een man van veertig een jongere vriendin neemt en met háár een kind krijgt, is dat geen probleem. Maar als hij op die leeftijd een kind met zijn eigen vrouw krijgt, kan dat niet.''

Ook al hebben ze steeds meer lotgenoten, Knol en Splinter ondervinden dat de maatschappij nog altijd niet klaar is voor veertigplusmoeders. ,,Doe maar een abortus'', zei de huisarts van Knol toen ze hem vertelde dat ze zwanger was. ,,Gezien mijn leeftijd en omdat ik al vier volwassen zonen had en een kleintje.'' En de kassajuffrouw weigerde te geloven dat Splinter op haar leeftijd nog zwanger kon zijn. ,,Je had mijn moeder kunnen zijn, zei dat vrouwtje.'' De verkoopster van de plaatselijke leerzaak zei: ,,Wat leuk dat je oma bent geworden.'' Als ze met haar man Erik in de babywinkel is, duurt het lang voor ze geholpen worden, omdat het personeel ervan uitgaat dat ze kijken, niet kopen. Bladen als Ouders van nu richten zich op twintigers of dertigers en ook zwangerschapskleding is gericht op jongeren, ,,Ik ga echt geen broeken met grote zakken op de zijkant dragen. Op vakantie in Amerika vond ik wel positiekleding voor mij.''

Beide vrouwen zeggen dat zij het aankunnen, op die leeftijd zwanger zijn. Knol: ,,Ik ben sterk en lenig. En ik ben modern. Mijn kinderen zeggen ook dat ik modern ben.'' Splinter zegt een sterk gestel te hebben. Na de geboorte van Jan-Jaap is zij 21 kilo afgevallen en haar vriend 27 kilo, om met de kinderen ,,leuke dingen te kunnen blijven doen, zoals hardlopen en paardrijden''.

Zwangere vrouwen van 45 jaar zijn niet alleen van deze tijd. Na de oorlog wachtten veel echtparen tot ze huis en inrichting op orde hadden voor ze aan kinderen begonnen. En moeders van grote, gelovige gezinnen baarden tot ze niet meer konden baren.

De kans op chromosomale afwijkingen, miskramen, vroeggeboortes, groeivertragingen en complicaties tijdens de zwangerschap is groter als een vrouw de veertig is gepasseerd. ,,Al weet ik niet of dat voor deze kleine groep vrouwen van 45 jaar en ouder geldt'', zegt Otto Bleker, hoofd van de Vrouwenkliniek van het AMC. ,,Vrouwen die op die leeftijd spontaan zwanger worden, moeten wel erg gezond zijn, waardoor de kans op afwijkingen misschien juist meevalt.''

Veel, met name hoogopgeleide vrouwen zien 36 als een ideale minimumleeftijd om kinderen te krijgen, zegt plaatsvervangend directeur Erna Hooghiemstra van de Nederlandse Gezinsraad. ,,Maar ze hanteren een kleine marge. Veertig vinden ze alweer te oud.'' Eric Steegers, hoofd van de subafdeling verloskunde en prenatale diagnostiek van het Erasmus MC in Rotterdam wijt dit aan onwetendheid. ,,Ze staan er niet bij stil dat zwangerschap laat in de dertig soms lang op zich kan laten wachten of kan uitblijven. Vrouwen moeten zich realiseren dat ze al in een vroeg stadium met hun partners moeten overleggen of en wanneer ze kinderen willen.'' Hij pleit voor voorlichting aan jongeren op middelbare scholen. Onderzoeker Gijs Beets van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut denkt dat er pas iets te plannen valt als artsen bij een vrouw op jonge leeftijd kunnen vaststellen wanneer en tot welke leeftijd zij vruchtbaar zal zijn. Zover is het nog niet.

    • Esther Rosenberg