`Kinderen gaan stuk aan wat goed voor ze is'

Zoveel kinderen krijgen de `diagnose' hoogbegaafd, ADHD of autistisch dat het soms lijkt of er geen gewone kinderen meer zijn. ,,Ik zie steeds vaker kinderen die onterecht een klas hebben overgeslagen.''

Max (2) is hoogbegaafd. Dat denkt de crècheleidster. Hij kent namelijk het woord `paperclip'. Zijn moeder legt het haar uit: hij speelt vaak met paperclips, ze maakt kettingen van paperclips voor hem. Voor Max is `paperclip' een gewoon woord. Net zo gewoon als `beker'.

Er lijken bijna geen normale kinderen meer te bestaan. Iedereen is hoogbegaafd, autistisch of heeft ADHD, zegt dr. Martine F. Delfos, psychologe en auteur van verschillende therapeutische boeken voor kinderen. ,,Of ze zijn dyslectisch, hebben dyscalculie, worden gepest of hebben gescheiden ouders. Met elk kind is wel iets bijzonders aan de hand.''

Delfos ziet verschillende redenen voor de enorme toename aan diagnoses. Het kan zijn dat kinderen echt wat vaker gedragsstoornissen hebben omdat vrouwen gemiddeld later kinderen krijgen. ,,Het is bekend dat oudere moeders meer kans hebben op bijvoorbeeld een kind met het syndroom van Down, maar een toename van gedragsstoornissen zou ook kunnen. Daarnaast wordt, in de huidige kleine gezinnen met gemiddeld twee kinderen, scherper en beter naar kinderen gekeken.'' Gedrag waar vroeger geen bijzondere aandacht aan werd besteed, wordt nu eerder uitzonderlijk gevonden. En ook, zegt Delfos, denk ik dat werkende ouders druk en lastig gedrag minder accepteren als iets dat nu eenmaal bij kinderen hoort omdat ze zelf vaak moe en gestresst zijn.

Maar de belangrijkste reden, zegt ze, is dat ouders steeds hogere eisen zijn gaan stellen aan kinderen. ,,Kinderen moeten vrolijk zijn, en speels, evenwichtig, gehoorzaam en rustig. Natuurlijk ook intelligent. En liefst ook nog muzikaal en taalvaardig. Kinderen hebben de plicht gelukkig te zijn, want dat betekent dat zij als ouders zijn geslaagd. Hun kinderen moeten een afspiegeling zijn van hun succes als mens. Als een kind niet in dat ideale beeld past, móet er wel een stoornis zijn.''

Kinderen worden al jong op allerlei manieren gestimuleerd om zich optimaal te ontwikkelen. Maar als ze te veel worden gestimuleerd heeft volgens Delfos allerlei negatieve gevolgen. ,,Een goed voorbeeld zijn de taalstimuleringsprogramma's bij kleuters. Vooral jongetjes lopen qua taalontwikkeling op een bepaalde leeftijd achter bij meisjes. Maar dat is een normaal aspect van hun rijping. In de tijd dat meisjes taal ontwikkelen, onderzoeken jongens voorwerpen en ontwikkelen ze hun technisch inzicht. Je moet bij kinderen geen vaardigheden trainen waar ze niet aan toe zijn. Het kost meer tijd en de training op het ene gebied remt de ontwikkeling elders. Einstein was geen briljante leerling. Had hij de relativiteitstheorie kunnen ontwikkelen als hij taalstimuleringsprogramma's had moeten volgen?

,,Ik kom nu steeds vaker kinderen tegen die onterecht een klas hebben overgeslagen en daar de dupe van zijn. Een meisje zei tegen me: `Ik denk dat ik niet zo goed kan rekenen omdat ik een klas heb overgeslagen'. Ze had gelijk. Haar intelligentie was gemiddeld en dan moet je het hebben van herhaling. Tja. Hoogbegaafdheid is een zeldzaamheid. Bovendien vervelen hoogbegaafden zich nooit. Die hebben hun speelgoed altijd bij zich. Of beter gezegd: juist als ze zich vervelen, gaan ze creëren.''

In Japan is de druk om te presteren zo groot dat kinderen die niet aan de verwachtingen kunnen voldoen gaan pesten, depressief worden of zelfs zelfmoord plegen. Delfos vreest geen `Japanse toestanden'. ,,Het blijft Nederland.'' Maar ze merkt wel dat de druk op kinderen om zo perfect mogelijk te zijn toeneemt. ,,Het is onmiskenbaar de tijdgeest dat middelmatigheid niet wordt geaccepteerd.''

De enorme aandacht heeft nóg een keerzijde. De kinderen worden enorm verwend. ,,We knuffelen ze dood. Ze gaan stuk aan wat goed voor ze is. We lossen het liefst alle problemen voor ze op. `Word je gepest? Papa komt wel even mee naar school.' Maar ouders zien iets over het hoofd. Kinderen hebben ook frustraties nodig. Frustraties zijn nodig om doorzettingsvermogen te ontwikkelen. En zelfvertrouwen. Het is niet voor niets dat bijna alle grote mensen op aarde een nare jeugd hebben gehad.''

Dit is natuurlijk geen pleidooi voor een nare jeugd, zegt ze. Maar de consequenties van het gebrek aan doorzettingsvermogen zijn ernstig. Neem de enorme schooluitval. ,,Vroeger had ik wel eens een kind in mijn praktijk dat niet meer naar school ging, maar dan waren er allemaal verschrikkelijke dingen aan de hand. Nu gebeurt het vaak. Zomaar. Kinderen hebben weinig doorzettingsvermogen en lijden daar ernstig onder. Elke dag naar school, steeds maar weer huiswerk maken. Dat is een frustratie. Maar ze leren ook dat de problemen op te lossen zijn als ze maar doorzetten.''

,,De verwachtingen van goedbedoelende ouders zijn zo hoog dat veel kinderen bij voorbaat denken: `Daar kan ik nooit aan voldoen'. De ouders van nu zijn ook heel moeilijk te overtreffen. Het is een generatie met een kolosaal opleidingsniveau. Ze hebben ongekend kunnen stijgen op de maatschappelijke ladder. Vroeger konden ouders tegen hun kinderen zeggen: als jij goed je best doet op school krijg je het beter dan ik. Voor het kind was er de drang om uit de vaak troosteloze situatie van de ouders te komen. Ouders zeggen nu: `Als je heel erg je best doet, krijg je het misschien net zo goed als ik.' Zo'n kind denkt dan: `Nou zo goed heb je het niet. Laat maar zitten'.''