Een bruidspaar in spiegelbeeld

Ooit was een gesnelde kop als bruidsschat verplicht, nu verdwaalt de Borneose koppensneller in het oerwoud

Het is alsof je dubbel ziet, de bruid en haar getuige zijn allebei gekleed in een zelfde witte nylon prinsessenjapon met kanten handschoenen en plastic boeket, de bruidegom en zijn best man dragen allebei een gehuurde zwarte smoking. Op blote voeten. Op het eerste gezicht lijkt het een moderne bruiloft, maar de koppensnellers van Borneo houden aloude tradities in ere. Na het officiële gedeelte van de ceremonie wordt het pak verwisseld voor een t-shirt en korte broek. In een tropisch klimaat is het in een kostuum niet om uit te houden.

Jawa en Regina kennen elkaar nauwelijks. Ze behoren tot dezelfde stam van koppensnellers, de Iban. Zonder medeweten van familie en vrienden spraken ze in het diepste geheim een paar keer met elkaar af. In de stad waar ze werkten wist Jawa al dat hij wilde trouwen met de 24-jarige verpleegster. Na jaren hard werken in de bouw heeft de ambitieuze bruidegom op zijn negenentwintigste bereikt waar anderen slechts van kunnen dromen: een baan bij de overheid. Waar gewone mensen moeten zorgen voor nageslacht om in hun oude dag te voorzien, is er voor de ambtenaar en zijn gezin een pensioenregeling. Huis en auto 'van de zaak' horen tot de arbeidsvoorwaarden. Dankzij deze goede vooruitzichten heeft Regina's familie onmiddellijk ingestemd met het huwelijk. Honderd jaar geleden ging het anders toe. Zonder een afgehouwen hoofd om zijn moed en mannelijkheid te bewijzen had Jawa niet bij zijn schoonvader aan kunnen komen om de hand van zijn dochter te vragen.

Ongetrouwde meisjes

Om 12 uur 's middags verzamelen de bruiloftsgasten zich in de zinderende hitte bij het dorp van de bruid, schuilend onder de palmbomen voor een beetje verkoeling. Er wordt stevig gedronken. Even na deze bruiloft volgt het oogstfeest en ter gelegenheid daarvan is rijstwijn gestookt. Nog voordat het feest begonnen is, gaan er al ettelijke liters doorheen. Voorafgegaan door een paar dames die luid op een gong slaan, zet de stoet zich in beweging. Iedere gast moet een haag met ongetrouwde meisjes trotseren, die hen met zelfgestookte rijstwijn proberen te verleiden. Zo zou de ene bruiloft tot een andere kunnen leiden.

De jonge vrouwen zijn gehuld in traditionele dracht: een zware geweven rok, zelfgemaakte kralen kraag, ceintuur van zilveren munten en verzilverde hooftooi. Een witte kip, die later zal worden geslacht, wordt over de hoofden van de gasten gezwaaid om ze te zegenen. Naar oud gebruik moet de bruidegom zich een weg door het oerwoud banen naar het dorp van zijn toekomstige vrouw. Jawa raakt de weg kwijt. Na jaren in de stad te hebben gewoond is hij in het oerwoud niet meer zo thuis.

Het is vooral een dag van wachten op het gelukkige paar dat pas om 9 uur 's avonds met gongs wordt aangekondigd. Het is eten, drinken, slapen, drinken en nog veel meer drinken. De beide families, die elkaar vandaag voor het eerst ontmoeten, zitten op de galerij van het gemeenschapshuis om de rijstwijn te delen en te praten. Trouwen is een verbintenis tussen de beide families. Haar tantes en zijn broers dagen elkaar uit tot een luidruchtige drinkwedstrijd. De ontmoeting is een succes: de beide families hebben elkaar geaccepteerd.

Vrouwelijke dominee

Terwijl Jawa en Regina en hun getuigen plaatsnemen op het podium onder een banier versierd met twee verstrengelde harten, speelt een nichtje een klassiek vioolstuk om het moment suprême in te luiden. De dienst wordt geleid door een vrouwelijke dominee. De ringen worden op een dienblad aangereikt. Geen 'Neemt gij tot uw wettige echtgenote' of 'Ja, ik wil'. Ineens is het voorbij.

Na lange toespraken van de beide vaders en de dorpsoudsten wordt een symbolische bruidschat overhandigd aan de familie van de bruid. Onder luid gejoel breken de tantetjes de roestige ijzeren doosjes open en strooien de inhoud, een aantal zilveren munten, in het rond. Een ander doosje bevat de licht drogerende betelbladeren, die worden ingesmeerd met limoensap en die door jong en oud met smaak worden gekauwd tot de tanden rood zien.

De vonken spatten er niet van af, tussen de twee. Ze ondergaan de ceremonie ernstig en gelaten. Het samen poseren voor de fotograaf gaat niet van harte en kussen voor de foto doen ze liever niet. Als de genodigden cognac krijgen ingeschonken, ontaardt dat in de eerste echtelijke kibbelpartij.

Westerse levensstijl

Na de bruiloft is er geen tijd voor een huwelijksreis. Jawa begint zijn nieuwe baan in een stad op meer dan 8 uur reizen van zijn echtgenote vandaan. Tot Regina een overplaatsing kan regelen naar het plaatselijke ziekenhuis, zullen ze elkaar maar eens in de paar weken kunnen zien. Het kersverse echtpaar prijst zich gelukkig niet bij een van de families in te hoeven trekken. Jawa en Regina kunnen er een moderne, westerse levensstijl op na houden.

Nu kan het feest beginnen. De oudere bewoners van het dorp tonen hun behendigheid in de njagat, de traditionele krijgersdans van de koppensnellers. Maar dan zijn de jongeren het beu en worden er cassettebandjes met Iban-popsongs tevoorschijn gehaald.

Terwijl de bruid zich stilletjes uit de voeten maakt om een paar uurtjes te slapen, stort de bruidegom zich vol overgave in het feestgedruis. Tot de volgende ochtend 6 uur danst een inmiddels zwaar beschonken menigte onvermoeibaar door op de dertien-in-een-dozijn liedjes. Dan klinkt het: 'Makai. Eten!' Het hele gezelschap zet zich aan de rijst met kip, wild zwijn en gestoofde groenten. Als probaat middel tegen de kater gaan de flessen rijstwijn alweer in het rond. M

Mary Munnik is freelance fotograaf.