Live in de uitzending

Als de piloot zijn parachute omgordt, moeten de passagiers zich zorgen te gaan maken. Uitzendbureauketen Randstad zei deze week bij de presentatie van zijn halfjaarcijfers zelf afscheid te hebben genomen van 900 werknemers. Als een grote uitzendketen, die volgens de gangbare mening te boek staat als een vroege indicator voor economie en arbeidsmarkt, zelf nog bezig is werknemers af te stoten, geeft dat weinig vertrouwen dat er licht aan het eind van de tunnel is. Winstherstel bij Randstad zal er in het derde kwartaal van dit jaar nog niet zijn.

Vraag daarbij is nu óf Randstad, en andere uitzendketens, nog wel een goede voorlopende indicator zijn. De revolutie die de uitzendbranche in de jaren zeventig veroorzaakte was dat het makkelijker werd personeel tijdelijk aan te nemen, en weer gedag te zeggen als medewerkers niet meer nodig waren. Die omwenteling speelde zich af in een tijdperk waarin naast het vaste arbeidscontract weinige flexibiliteit voor handen was. Het herstel van de conjunctuur was zo af te lezen aan de golf van uitzendkrachten die voorafging aan het daadwerkelijk in dienst nemen van nieuwe werknemers.

Dat is, in Nederland, behoorlijk veranderd. De uitzendkracht is nog steeds een belangrijke factor op de inmiddels geflexibiliseerde arbeidsmarkt. Maar er zijn meedere mogelijkheden bijgekomen om werknemers (nog) niet vast in dienst te nemen en het ontslagrecht is soepeler. Bovendien hebben in de jaren negentig veel jonge mensen zichzelf geflexibiliseerd: zij werken in opdracht en hebben als eenmansbedrijf de formele arbeidsmarkt links laten liggen.

Het signaal dat uitzendbureaus uitzenden over de conjunctuur is er nog, maar het is wel zwakker geworden. En er zit ruis op de lijn. Randstad waarschuwt dat de markt in de Verenigde Staten en Nederland nog niet herstelt, maar is optimistisch over Duitsland. Niet vanwege de Duitse conjunctuur, die overigens wel recente tekenen van leven vertoont. Het optimisme heeft vooral te maken met de versoepeling van de uitzendwetgeving daar.

De uitzendsector speelt een onmisbare en positieve rol in de economie. Moet de buitenwereld naar Randstad kijken om te weten wat er conjunctureel op de korte termijn te gebeuren staat? Toch wel, maar grotendeels om andere redenen. Randstad bracht zelf het personeelsbestand terug, in het kader van de drieledige strategie die ook andere ondernemingen omhelzen: kosten verlagen, kosten verlagen en kosten verlagen. Zolang dit de belangrijkste reflex blijft in het bedrijfsleven, mag er van de arbeidsmarkt niet al te veel verwacht worden. En dat geldt ook steeds meer voor de uitzendmarkt.