Hollands weiland in hartje Berlijn

De Berlijners hadden het natuurlijk kunnen weten: vraag Nederlanders om een park en je krijgt een weiland met dijken. Veel meer dan dit is het eind juni geopende Tilla-Durieux-Park aan de Potsdamer Platz in Berlijn, ontworpen door het Amsterdamse bureau DS Landschapsarchitecten, dan ook niet geworden.

Het Tilla-Durieux-Park is na het vorig jaar opgeleverde en ook al voornamelijk lege Henriette-Herz-Park het tweede park aan de Potsdamer Platz dat naar ontwerp van DS Landschapsarchitecten is uitgevoerd. In 1995 won dit bureau de internationale prijsvraag voor deze parken. De parken zijn de enige Nederlandse bijdrage aan het herstel van de Potsdamer Platz, waar verder Japanse, Amerikaanse, Britse, Italiaanse, Zwitserse en natuurlijk Duitse architecten bij waren betrokken.

De gedachtegang van Bruno Doedens en Maike van Stiphout, het duo achter DS Landschapsarchitecten, is gemakkelijk te begrijpen: de nauwe straten en de dichte bebouwing rondom de nieuwe, nu voltooide Potsdamer Platz hebben een contrapunt nodig in de vorm van een leegte waar veel Nederlandse landschapsarchitecten zo verzot op zijn. Maar het Tilla-Durieux-Park is niet gewoon leeg geworden: de twee grasvlaktes aan weerszijden van een vlakke middenplek zijn glooiend. Ze worden begrensd door twee `dijken' die allebei op vier meter hoogte beginnen en over de volle lengte van het 450 meter lange park in tegengestelde richting langzaam aflopen naar straatniveau. Het resultaat is, o ironie, een park dat een verdubbeling is van het Ezelsoor, het beruchte heuveltje op het Museumplein in Amsterdam dat de architectuurkritiek, overigens ten onrechte, vrijwel unaniem heeft neergesabeld als het achterlijkste ding dat de Nederlandse architectuur in de jaren negentig heeft opgeleverd.

Het tweede park van DS Landschapsarchitecten aan de Potsdamer Platz, een van de belangrijkste plekken van het nieuwe, verenigde Berlijn, is moeizaam totstandgekomen. Eerst waren er problemen met de praktisch failliete gemeente Berlijn, die wegens een chronisch geldgebrek de aanleg van het park wilde uitstellen. Vervolgens maakten de financiers van de nieuwe gebouwen bij de Potsdamer Platz bezwaar tegen het ontwerp. Ze vreesden dat de bezoekers van het plein niet over de dijken heen zouden kunnen kijken en dat het park ontoegankelijk zou worden. Als compromis verlaagden DS Landschapsarchitecten toen de maximale hoogte van de dijk van 5 naar 4 meter.

Desondanks zijn de bezwaren van de financiers nog steeds geldig: ook over een dijk van vier meter kun je ook niet heenkijken. Wie uit een van de nauwe straten romdom de Potsdamer Platz komt, heeft grote kans dat hij stuit op een forse muur van gras. Ook zijn de dijken nog altijd zo steil dat je ze niet kunt bedwingen zonder de puntschoenen in het gras te zetten en de handen te gebruiken. Hierdoor is het Tilla-Durieux-Park vooral een bizarre barrière die tot omlopen dwingt. Wie het een halve kilometer lange park door wil moet naar een van de uiteindes of het vlakke middenstuk lopen.

In het midden wacht een nieuwe verrassing: de metalen trappetjes hier leiden, anders dan je zou verwachten, niet naar de grasvlakte, maar naar een ook al metalen hellingbaan die weer afloopt naar straatniveau. Het is een trappetje naar nergens – geintje van de ontwerpers. Ook de kolossale 25 meter lange wippen die op het vlakke middenstuk van het park staan opgesteld, zijn vooral geinig: prettig wippen doen ze in ieder geval niet.

Ergerlijk is ook dat door de glooiing het gras alleen geschikt is om op te zitten en niet om bijvoorbeeld te voetballen. Maar doordat het gras onverbiddelijk leeg is en nergens een boom staat of iets anders dat kan zorgen voor schaduw, doen alleen de fanatiekste zonaanbidders dit. Op de vele zomerse dagen, die ook Berlijn deze zomer kent, wordt het park bij de drukke Potsdamer Platz dan ook verrassend weinig gebruikt.

De steilheid van de dijken heeft nog andere nadelen. Natuurlijk zijn er altijd mensen die wél hun schoenpunten in de dijk zetten, zodat op verschillende plekken het gras al is beschadigd of zelfs verdwenen. Ook de watervoorziening voor het gras blijkt problematisch: delen van het park zijn nu al bruin-geel uitgeslagen. Op sommige plekken zijn grasplaggen zelfs al helemaal verdwenen, waardoor het ijzeren netwerk van de constructie waarop ze waren bevestigd, zichtbaar is. Zo is het Tilla-Durieux-Park nauwelijks een maand na opening al een mottig, versleten en goeddeels onbruikbare leegte in het nieuwe hart van Berlijn geworden.

Architectuur: Tilla-Durieux-Park, Postdamer Platz, Berlijn. Architect: DS Landschapsarchitecten. Opdrachtgever: Berlin-Mitte. Ontwerp: 1995. Uitvoering: 2002-2003.