Handelaar in foto's

Het was in het begin van de jaren dertig van de vorige eeuw dat een kleine, stevig gebouwde Hongaarse journalist/fotograaf naar Amsterdam kwam. Imre Rona. Met een boxcameraatje, zoals hij het vertelde. In die tijd stonden de jodenvervolgingen in Duitsland nog aan het begin, maar in Hongarije werden joden bijna dagelijks geëxecuteerd.

Rona week uit naar Berlijn en met hem een grote groep Hongaarse intellectuelen, kunstenaars, journalisten en fotografen. Daarbij waren grote namen, zoals Robert Capa, mede-oprichter van het fotobureau Magnum. De fotografe Eva Besnyö ging naar Amsterdam. Rona volgde haar al spoedig, omdat het hem ook in Berlijn te heet onder de voeten werd. In 1936 richtte hij het fotoagentschap ABC Press op, eerst op een zolderetage en na de oorlog aan de Postzegelmarkt op de Nieuwezijdsvoorburgwal. Hij en zijn vrouw Böszi wisten de Tweede Wereldoorlog te overleven. In de na-oorlogse jaren verwierf ABC Press wereldfaam. Imre Rona opereerde zoals hij dat in Boedapest gewoon was: zaken deed je in een café, een restaurant en soms ook in een bordeel, zoals hij glimlachend vertelde.

Hij was niet alleen fotograaf, maar ook handelaar. Bovendien reikten alle Hongaarse emigranten die in de publiciteit beland waren elkander de hand. King Features, Magnum, Time-Life, Camera Press speelden elkaar de bal toe de Hongaarse `maffia'.

Begin jaren vijftig maakte ik een dineetje mee met Henri Cartier Bresson, Robert Capa, Kryn Taconis (ook Magnum), Carel Blazer, Paul Huf, Ed van der Elsken, Cas Oorthuys, Eva Besnyö en anderen. Kryn hief het glas: op Imre, die ons hier tezamen brengt. Hun foto's schitterden in bladen als LIFE Magazine, Paris Match, Europeo, Picture Post. Rona beheerste de markt van de geïllustreerde bladen in Nederland, hij was de internationale leverancier van Avenue, Panorama, Katholieke Illustratie, Margriet, Libelle enzovoort.

Eind jaren zestig besloot LIFE het archief wellicht het beste ter wereld te vercommercialiseren. Ik, de kleine correspondent in Amsterdam, moest die foto's verkopen. Ik aarzelde, dat is mijn vak niet. Hebt u andere namen? Jawel, ene Imre Rona, dan is het al verkocht, zei ik. Twee weken later liepen we op een vroege zondagmorgen om vijf uur over de Nieuwezijds, waar Imre enkele honderden `verkeersslachtoffers' had uitgestald en de politie de straat had laten afzetten. Hij had er enkele honderden figuranten voor gehuurd. De foto's gingen over de hele wereld.

Hij stuurde de fotograaf Eddy Posthuma de Boer met de verslaggever Guus Albrecht mee met de eerste Russische trein die van Hoek van Holland naar Moskou ging. Hij kreeg van Time-Life de rechten op de memoires van Chroesjtsjov. Hij kwam weg met de allerhoogste prijs. Een kunstenaar/handelaar die er altijd meer uitsleepte dan een ander. Maar ook een buitengewoon intelligent en bewogen man.

Er zijn van die mensen van wie je blijft zeggen: zo jammer dat ze er niet meer zijn. Hij stierf in januari 1974. Zijn fotobureau ABC Press sloot gisteren de deuren. De crisis in week- en dagbladen en de televisie heeft ABC opgeslokt. Na 68 jaar.