Een kust zonder troost

Sinds Opa Augurk zijn baantje als augurkenventer verruilde voor dat van ezelmenner op het strand en in de herinnering zou blijven voortbestaan als Opa Ezel, is het lot van de familie Coombs verklonken met de pier. Opeenvolgende generaties verdienden er hun brood. Eerst met de ezels en daarna met de carrousel van Opa Sleepvoet. Toen hij stierf nam zijn zoon David Winston Coombs het familiebedrijf over. En volgens deze traditie zal ook de volgende erfgenaam, David John Coombs, de piepende relikwie op een dag draaiende moeten houden.

Maar David John Coombs, die zich liever DJ Coombs noemt of beter nog DJ Cool, heeft heel andere plannen met zichzelf. Groots en meeslepend gaat hij leven, dat heeft hij zichzelf beloofd. `Ik zal de eerste Coombs zijn die zich uit de verstikkende omarming van de pier zal losscheuren.' Zijn schrikbeeld is te worden als zijn vader voor wie de wereld ophoudt aan het eind van de promenade en die 's avonds virtuele reizen maakt terwijl hij bladert in zijn plakboeken met plaatjes van verre landen.

Wonderland is een opmerkelijk boek waaraan, afgezien van de taal, weinig Nederlands is. Schrijver Harmen van Straaten vooral bekend als illustrator van kinder- en jeugdboeken situeerde zijn roman in een niet bij name genoemde mistroostige Engelse badplaats met als belangrijkste toeristische trekpleister een negentiende-eeuwse `aftandse' pier `waar de teloorgang van schoonheid en goede smaak dagelijks wordt gevierd door over de reling hangende, kotsende bezoekers.'

Als een eigentijdse Engelse evenknie van Salingers puber Holden Caulfield slaat DJ Coombs zijn omgeving nauwlettend gade en geeft in een koortsachtige monoloog bijtend commentaar, waarbij hij zichzelf niet ontziet. Evenmin als The Catcher in the Rye is Wonderland specifiek een jeugdroman de toon en observaties zijn niet die van een doorsnee adolescent. De jongen formuleert scherp en in zijn schampere, soms hilarische verslag betoont hij zich een doorgewinterde cynicus.

Het hecht geconstrueerde verhaal, dat zich in het tijdsbestek van een paar uur afspeelt (van de namiddag tot na middernacht), bevat veel terugblikken en vooruitwijzingen die de chronologie doorbreken en de spanning verhogen. In de proloog al lezen we over een uitslaande brand die aan het slot de pier in de as zal leggen, maar de betekenis ervan dringt pas door als het verband duidelijk is met een drama uit het verleden dat geleidelijk aan contour krijgt.

Prikkelend is dat DJ Coombs al die tijd meer weet dan de lezer. Hij heeft zijn vriend Slimy een sms-je gestuurd met een cryptische mededeling over een recente, belangwekkende ontdekking die hij heeft gedaan. Gedurende het verhaal wacht hij op hem, zittend in een Spitfire uit de Tweede Wereldoorlog die aan het begin van de pier op een toren staat `als symbool van een vastgelopen droom'. In de cockpit, die fungeert als ontmoetingsplek van de jongens en hun vriendin Kate, fantaseert hij over een nieuw bestaan, ver weg van de `troosteloze' kustplaats met zijn grauwe luchten en uitzichtloze verveling.

Terwijl de avond valt in Wonderland leren we niet alleen zijn toekomstdromen kennen, maar ook de geschiedenis van zijn voorouders. Openhartig vertelt hij over zijn verlangen naar seks, hoe hij tobt over zijn groeiachterstand en manke been, en hoe Slimy en hij hun dagen vullen met het bespioneren van iedereen op de pier. Het blijkt een uit de hand gelopen spel waarbij Coombs steeds meer afstand neemt van Slimy die hij niet langer als zijn vriend beschouwt. Van Straaten laat intussen de zinnen elkaar opvolgen en zich herhalen in een rusteloze cadans, als de aanrollende golven van de zee. En daar gaat iets bezwerends van uit dat de lezer onherroepelijk meetrekt.

Harmen van Straaten: Wonderland. Vassallucci, 143 blz. €15,95.

Vanaf 12 jaar