Voorouders centraal in Zulu-geloof

Zulu's maken geen onderscheid tussen het natuurlijke en het bovennatuurlijke, tussen het materiële en het spirituele. God, mens en voorouders zijn deel van dezelfde wereld, net als dieren en planten. God, in Zulu uMvelinqnangi (het eerste wezen), is de architect van de wereld maar kan geen invloed uitoefenen op het dagelijkse leven. Het zijn de voorouders die zich bemoeien met de nabestaanden. De abaphansi (zij die beneden liggen) beschermen hen tegen het kwaad en zorgen voor succes en gezondheid. Dit denken heeft grote gevolgen voor de medicijnenleer. Westerse doktoren zijn doorgaans alleen geïnteresseerd in het functioneren van organen in relatie tot de rest van het lichaam. De traditionele genezer zet kwalen in een bredere context. Ziektes zijn uitvloeisels van de relatie van de mens met zijn sociale en natuurlijke omgeving.

Het Zulu maakt onderscheid tussen twee kwalen. Umkhuhlane zijn huis-tuin-en keuken ziektes als verkoudheid, diarree, astma. Dit zijn ziektes die `gewoon voorkomen' en die volgens de traditionele genezer (sangoma) ook door een westerse dokter worden begrepen. Maar ukufa kwabantu (de kwaal van de mens) wordt alleen door Afrikanen begrepen en kan slechts door het gebruik van muti worden hersteld. Ukufa kwabantu ontstaat als het evenwicht tussen mens en natuurlijke omgeving is verstoord. Zo'n verstoring kan het gevolg zijn van een bezoek van een vreemdeling. Of een slang. Of een blikseminslag.

Het evenwicht kan ook verstoord zijn door hekserij. Volgens het Afrikaans geloof bestaat in iedere gemeenschap slechts een beperkte hoeveelheid `geluk'. Als er ziektes in het dorp zijn betekent dat meestal dat iemand dit geluk steelt met behulp van toverkunst. Zo iemand moet worden uitgedreven. Heksen worden vaak verbrand zodat hun kwade geesten `in rook opgaan'.

Oorzaak van `de kwaal van de mens' kan ook de toorn zijn van de voorouders. Als een Afrikaan zich niet houdt aan zijn sociale verplichtingen, trekken de voorouders hun bescherming in. Daarom wordt bij een begrafenis of huwelijk vaak een os of een lam geslacht. En daarom wordt een succesvol zakenman en politicus geacht zijn fortuin met de rest van zijn familie en achterban te delen.

Bron: Harriet Ngubane `Aspects of Zulu Treatment'