Televisie-drama op bestelling

Dit zijn de dagen van de pitch. Maandenlang hield Nederland 2 een groepje tv-producenten in spanning over de vraag wie van hen volgend jaar de nieuwe weekendsoap voor de samenwerkende omroepen AVRO, BNN en TROS mag maken – het werd Endemol – en nu blijken ook KRO en NCRV zo'n producentencompetitie te hebben uitgeschreven voor een nieuwe dramaserie op Nederland 1. Het is de nieuwste trend in omroepland: uw voorstellen zijn welkom, zolang ze qua toon, stijl, thema en lengte maar wel in onze bij voorbaat vastgelegde schema's passen. Met andere woorden: zolang ze maar niet buitenissig zijn.

Er was eens een tijd dat er tv-drama werd gemaakt op basis van een idee van een regisseur, een scenarist, een omroepfunctionaris of een onafhankelijk producent. Wie het idee had bedacht, deed zijn best zoveel mogelijk anderen te begeesteren – en als dat lukte, kon het worden uitgevoerd. Zo hoort het ook. Drama met kwalitatieve ambities is nu eenmaal geen fabrieksproduct; het kan slechts voortkomen uit een individueel verlangen om iets te maken dat nog niet eerder is gemaakt. Ik heb het niet over de ambachtelijke fabricage van politie- of ziekenhuisseries, maar over Oud geld of De 9 dagen van de gier. Zulke series zijn niet verzonnen om in een schema of een omroepprofiel te passen, maar omdat de makers iets voor ogen stond. Omdat ze ideeën hadden over een bijzonder verhaal of een bijzondere vormgeving.

Oud geld hield in 1999 op, De 9 dagen van de gier dateert van 2001. Sindsdien hebben diverse omroepen nog mooie tv-films en geslaagde drie- of vierdelige reeksen uitgezonden, maar langer lopende series op hoog niveau en groot formaat waren er niet meer bij. Volgens een onderzoek van het Netwerk Scenarioschrijvers brachten de publieke omroepen de laatste vijf jaar, alles meegerekend, gemiddeld 275 uur Nederlands tv-drama per jaar. Jaarlijks werd echter een terugloop van 6,3 uur geconstateerd. Van het totale omroepbudget (ruim anderhalf miljard in ouderwetse guldens) werd slechts 3,5 procent aan drama besteed. Terwijl alle hoogmogenden – terecht – zeggen dat de publieke omroep zich juist door kwaliteitsdrama goed kan onderscheiden van de commerciële concurrentie.

Zelden had een onderzoek zulk direct resultaat, want op allerlei Hilversumse niveaus wordt nu weer aan drama gewerkt. De vraag is alleen waartoe dat leidt. Een soap die alleen op vrijdag, zaterdag en zondag te zien is, zal Nederland 2 waarschijnlijk niet echt uittillen boven de soortgelijke concurrentie op RTL4 en SBS6. Maar schrijnender is dat Nederland 1, de zender die eer inlegde met Oud geld en De 9 dagen van de gier, evenmin een terugkeer naar uitzonderlijk drama belooft.

KRO en NCRV hebben een pitch onder producenten uitgeschreven voor ,,een lang lopende, breed toegankelijke dramaserie'', meldt het omroepvakblad Broadcast. De voorkeur gaat uit naar een advocatenserie van 26 afleveringen, die per uitzendavond 15 tot 18 procent van de kijkers zal trekken – zelfs het marktaandeel is dus al bepaald. Voorts moet rekening worden gehouden met een ,,beperkt budget''.

De dagen van de 7 à 8 ton die het Oud geld-genre per aflevering kostte, zijn voorbij. Alles wordt duurder, maar voor drama is nu nauwelijks meer dan de helft beschikbaar. De producenten rest zodoende niets anders dan invullen wat al in de omroepgebouwen is voorgeschreven.

En waar blijft de individuele schrijver of filmer die een eigenzinnig idee voor een grote dramaserie heeft? Die blijft nergens.