Turkije draait de knop om voor Europa

In Turkije volgt de ene hervormingsronde op de andere. Maar de ultieme lakmoesproef voor toegang tot Europa moet nog komen. Het leger zal verder moeten terugtreden.

Zelden klonk een Turkse minister van Buitenlandse Zaken zo zelfverzekerd. Turkije is sterk genoeg om te voldoen aan de toelatingscriteria voor de Europese Unie, liet Abdullah Gül een select gezelschap van bezoekende Europarlementariërs afgelopen maandag in Istanbul weten. ,,Het is zeker van zichzelf en u zult zien dat het doet wat het zegt.''

De jongste politieke ontwikkelingen in zijn land geven minister Gül alle reden om zelfverzekerd te zijn. Het parlement legt de laatste hand aan goedkeuring van het zesde hervormingspakket, dat Turkije nog weer dichter bij `Europa' moet brengen. In het pakket, waar naar verwachting vandaag over gestemd wordt, staan maatregelen waar veel Turken (en Koerden!) vijf jaar geleden nog alleen maar durfden te dromen. Zo wordt het verbod opgeheven om kinderen `Koerdische' namen te geven. Ook worden er knopen doorgehakt met betrekking tot televisieuitzendingen in het Koerdisch: ook commerciële zenders mogen die verzorgen, mits er Turkse ondertiteling is.

En het door velen gehate artikel acht van de wet tegen het terrorisme (dat vaak als vrijbrief werd gebracht om lastige politieke sujetten in het cachot te stoppen) wordt afgeschaft.

Maar misschien het pikantste van het hervormingspakket is wel dat het leger voor het eerst een stapje terug zet uit de Turkse politieke arena. Het is een klein stapje (de militairen treden terug uit een commissie die toezicht houdt op bioscopen en video's), maar het is wel een eerste teken dat de militaire top niet per definitie aan het groene pluche zit vastgeplakt. Een eerste teken, want er komt nog veel meer: terwijl het parlement het zesde hervormingspakket nog niet heeft goedgekeurd, wordt al volop gesproken over een zevende.

,,De klok tikt'', zei minister van Justitie Çiçek gisteren. ,,Het enige wat ons interesseert is december 2004.'' Dan besluit `Brussel' of het toetredingsonderhandelingen wil openen met Turkije.

En omdat die klok zo tikt, legt de regering in Ankara ten opzichte van het leger een ongekende vastbeslotenheid aan de dag. Zo werd het zesde hervormingspakket, aldus bronnen in de hoofdstad, niet aan de legertop voorgelegd voordat het aan het parlement werd gepresenteerd.

En onder druk van diezelfde klok zal het zevende pakket, dat de regering nu voorbereidt, betrekking hebben op niets minder dan de Nationale Veiligheidsraad, een instituut dat het hart van het Turkse bestel raakt. In de Veiligheidsraad overlegt de regering met de militaire top, maar volgens veel Turken is het wel duidelijk wie bij zulk overleg het laatste woord heeft. Mede daarom is het college de Europese Unie een doorn in het oog: in Europa horen militairen in de kazerne en nergens anders, zo heeft menig Turks politicus al in Brussel te horen gekregen.

En dus staat de regering voor de taak met voorstellen te komen die de Nationale Veiligheidsraad acceptabel maakt voor `Brussel' zonder de legertop al te veel tegen de haren in te strijken. Niemand in Turkije betwijfelt dat dit de grootste hobbel is die het land moet nemen. Veel militairen zijn al uiterst ontevreden over de `concessies' die de regering onder Europese druk steeds maar weer aan de Koerden lijkt te doen. Daarbij komt dat veel hoge officieren zo gewend zijn geraakt aan de rol van scheidsrechter die het leger vaak in de Turkse politiek speelde, dat zij het moeilijk vinden die op te geven. Zo groot werd de twijfel over wat het leger nu eigenlijk wil, dat de legertop zich gedwongen zag een hoge officier op de televisie te laten verklaren dat de Turkse strijdkrachten de Europese Unie wel degelijk een warm hart toedragen. Zonder veel succes overigens: in Turkije gaan velen er nog steeds van uit dat hoogwaardigheidsbekleders in het openbaar het tegenovergestelde zeggen van wat zij in werkelijkheid bedoelen.

Het zevende hervormingspakket wordt zo de ultieme lakmoestest om te bepalen of Turkije bereid is het politieke bestel grondig te hervormen. En zelfs dan is de hervorming nog niet voorbij. ,,Wetten aannemen is niet eens zo moeilijk'', verzuchtte minister van Justitie Çiçek gisteren wat somber. ,,Het is veel lastiger de knop om te zetten in de hoofden van de mensen''.

Hoe moeilijk dat is, liet de staatsomroep TRT de afgelopen dagen nog eens zien. Bij de eerste wetswijzigingen met betrekking tot Koerdische televisie wilde het politieke establishment een leidende rol toekennen aan de TRT. Maar volgens de krant Radikal heeft die iedereen in het ootje genomen: terwijl zij zei Koerdische uitzendingen voor te bereiden, startte de staatsomroep in het geniep een juridische procedure om weer van die opdracht af te komen omdat die in strijd zou zijn met haar statuut.

En zo is met het zesde hervormingspakket de Turkse strijd om `Europa' nog lang niet gestreden: een slag gewonnen, nog vele te gaan.