Kamer heeft genoeg van `blikken vol beleid'

De Kamer veroordeelde gisteren in harde bewoordingen het functioneren van de overheid. Alles moet anders.

Weg met de incidentenpolitiek. Weg met het stapelen van beleid op beleid. Weg met een deel van de beleidsambtenaren die wet na wet fabriceren. Leve de controle, de verantwoording en de uitvoeringsinstanties. De Tweede Kamer leek gisteren in niets op de `normale' Tweede Kamer. Ineens was daar collectief het besef dat teveel beleid desastreus kan uitpakken voor uitvoerders. Ineens ook was daar het besef dat de overheid niet altijd het middel is en dat de samenleving ook een eigen verantwoordelijkheid heeft. In de toekomst moet alles anders, was de teneur.

Aanleiding voor de spiegel die de Kamer zichzelf en het kabinet voorhield was een rapport van de Algemene Rekenkamer van eerder dit jaar. Dit rapport (Tussen beleid en uitvoering) legde de gegroeide kloof tussen de almaar toenemende hoeveelheid wetten en regels en de uitvoering en handhaving ervan bloot. Het bleek op geen van de 29 door de Rekenkamer onderzochte terreinen zeker dat het beleid volledig en goed is uitgevoerd. Of informatie om dit vast te stellen ontbreekt. Of het is duidelijk dat beleid niet helemaal of niet goed genoeg is uitgevoerd. Er is slechte aansluiting tussen beleid en uitvoering. Problemen die het beleid geacht wordt op te lossen blijven daardoor vaak langer bestaan dan in de besluitvorming bedoeld was, concludeerde de Rekenkamer. Dat was koren op de molen van de Tweede Kamer, zelf overigens medeverantwoordelijk voor het beleid.

Alle fracties legden gisteren minister Zalm (Financiën) en minister De Graaf (Bestuurlijke Vernieuwing) het vuur na aan de schenen. ,,Zijn we hier alleen maar bezig met het schrijven van nota's?'', wilde VVD'er Balemans weten. Mastwijk (CDA): ,,We trekken te vaak een blik beleid open.'' ,,Zou Nederland dan toch gelijk hebben met het beeld dat een ambtenaar de hele dag op kantoor stukken zit te schrijven zonder een keer naar buiten te kijken'`, vroeg Blom (PvdA) zich af. Kamerlid Giskes (D66) herinnerde Blom eraan dat de PvdA de afgelopen twaalf jaar mee had geregeerd en dus zelf de veroorzaker was van een groot deel van de kloof tussen beleid en uitvoering. ,,De PvdA is eigenlijk de PvdB, met de B van beleid'', zei Giskes. Verder pleitte ze voor ,,een beetje meer realisme'' bij het kabinet. Alle fracties wilden weten wat het kabinet gaat doen om de kloof te dichten.

Enige nuancering kwam van de Socialistische Partij. Kamerlid Vergeer constateerde dat de Rekenkamer een weliswaar ,,vernietigend rapport'' had afgeleverd en dat er nog een hoop te verbeteren valt, maar de Rekenkamer ,,moet niet doorschieten'', zei Vergeer. ,,De Rekenkamer constateert dat het beleid faalt totdat het tegendeel bewezen is – dat klopt niet'', zei ze.

Zalm greep de `steun' van de SP dankbaar aan in zijn beantwoording. De overheid is sinds drie jaar bezig de manier van begroten aan te passen, zodat de beleidsvoornemens beter aansluiten bij de problemen die de samenleving kent. Meer veiligheid? Dan meer agenten, maar ook meer preventie, rechters, cellen etc. En meten of het daadwerkelijk veiliger wordt. Meetbaarheid en controle achteraf voeren daarbij de boventoon, zei Zalm. Maar niet alles is meetbaar of moet meetbaar gemaakt worden, zei hij. Zalm constateerde fijntjes dat de Kamer in dit debat weliswaar bol staat van de goede voornemens, maar bij het indienen van moties ,,nogal halsstarrig'' kan zijn.

Minister De Graaf, verantwoordelijk voor de modernisering van de overheid, zei dat ,,Kabinet en Kamer zich beide de kritiek van de Rekenkamer moeten aantrekken''. ,,We moeten bescheidener worden, anders komt de geloofwaardigheid van de overheid op het spel te staan'', zei hij. Een te grote en te logge overheid met teveel pretenties die altijd maar meer beleid maakt om de problemen op te lossen zonder te kijken of de problemen daarmee wel opgelost worden, bevindt zich op een doodlopende weg, vond De Graaf.