Meer macht voor koning Tonga

In Tonga is de koning de baas. Nu wil hij nog meer macht, tot schrik van buurland Nieuw Zeeland. Maar rust is ook wat waard.

De monarchie in Tonga zal de greep op haar onderdanen versterken. Naar verwachting zal volgende maand de grondwet van het eilandenrijk, 2000 kilometer noordoostelijk van Nieuw Zeeland, worden aangepast. De vrijheid van meningsuiting wordt beperkt wanneer de koninklijke prerogatieven ter discussie worden gesteld, of als afbreuk wordt gedaan aan culturele tradities. De grondwetswijziging verbiedt ook het toetsen door de rechter van wetten en regels die de koning heeft afgekondigd.

De belangrijkste onafhankelijke krant, die in een garage achter een woonhuis in Auckland (Nieuw Zeeland) wordt gemaakt, Taimi o Tonga, wordt alvast geweerd. De krant beschuldigde de regering van corruptie en wanbestuur en leden van de koninklijke familie van homofiele relaties.

De 100.000 inwoners van Tonga, sinds 1875 een monarchie en sinds 1970 onafhankelijk, worden geleid door de 85-jarige Taufa'ahau Tupou IV. Hij benoemt de leden van het kabinet dat wordt voorgezeten door zijn zoon Ulukala Lavaka. De ministers en door de adelstand van het land benoemde parlementsleden domineren de 33 leden tellende volksvertegenwoordiging. Slechts negen afgevaardigden zijn rechtstreeks gekozen.

,,De armen van het land staan onder grote druk voedsel beschikbaar te stellen voor de voedselfeesten van de edelen, van wie ze de grond pachten. De leden van de koninklijke familie ontvangen veel meer dan ze kunnen consumeren. Wat er overblijft, verdelen ze onder de geprivilegieerde klassen'', schreef de voormalige Nieuw Zeelandse ambassadeur Brian Smythe aan zijn bazen in Wellington. Zijn vertrouwelijke brief kwam in handen van de New Zealand Herald, die hem deze week afdrukte.

De kroonprins en zijn zus beheersen de telecommunicatiebedrijven en energiebedrijven van het land. De economie is nauwelijks ontwikkeld. Er is enig toerisme uit Australië en Nieuw Zeeland. De belangrijkste inkomensbron zijn giften van familieleden die hun heil in de VS, Australië en Nieuw Zeeland hebben gezocht.

De regering deed overigens een aantal onconventionele pogingen de inkomensstroom te vergroten. Tonga trok in de jaren '90 de aandacht met de verkoop van paspoorten aan inwoners van Hongkong, die het einde van het Brits bestuur in hun stad vreesden. Er werd geld verdiend met de registratie van schepen van buitenlandse rederijen. Maar vorig jaar verloor Tonga na een tweetal incidenten de rechten schepen onder de vlag van het land te laten varen. Zo werd een Tongaans schip voor de kust van Italië aangehouden omdat het duizend Koerdische vluchtelingen aan land trachtte te zetten.

Nieuw Zeeland protesteerde vorige week tegen de voorgenomen grondwetswijziging. ,,We willen ons niet mengen in de zaken van een soevereine staat, maar we hebben Tonga wel op zijn internationale verplichtingen gewezen'', zei minister van Buitenlandse Zaken Phil Goff. Omdat Tonga lid is van het Gemenebest zijn sancties niet uitgesloten.

Nieuw Zeeland gaat echter omzichtig met het buurland om. Tonga mag dan bijna feodaal zijn, het is er rustig en dat is de regering in Wellington ook wat waard. Australië en Nieuw Zeeland overleggen momenteel over het sturen van troepen naar de Solomon Eilanden omdat in dat land anarchie heerst. Een soortgelijk scenario voor Tonga is niet aantrekkelijk.

Toch lijkt de stabiliteit van Tonga van tijdelijke aard. Veel van de zwaar christelijke inwoners van Tonga zien koning Taufa'ahau Tupou als een verlengstuk van God. Kroonprins Tupouto'a daarentegen staat zeer kritisch tegenover godsdienst. Hij vindt dat zijn landgenoten te veel tijd, geld en energie verspillen aan kerken en ceremonies. ,,Dat zou zijn val kunnen inluiden, wanneer hij niet voorzichtig genoeg is'', aldus de diplomaat Smythe.