Macht verenigt de junta

De militaire leiders van Birma zijn het over één ding eens: ze willen de macht behouden. Maar verder zijn ze verdeeld.

Oppositieleider Aung San Suu Kyi, anderhalve week geleden op campagne gevangengenomen, levert een ongelijke strijd met het militaire bewind van Birma. Maar zo uniform als de junta in haar strijd tegen politieke tegenstroom lijkt, is zij niet. Door de zestien leden tellende Staatsraad voor Vrede en Ontwikkeling (SPDC), zoals de militaire leiding zich eufemistisch aanduidt, loopt een breuklijn: tussen voor- en tegenstanders van een dialoog met de oppositie.

De leiding van de SPDC en daarmee van Myanmar, de naam die de generaals Birma in 1989 gaven, is in handen van een driemanschap. Dat bestaat uit de 70-jarige voorzitter Than Shwe, uit de hard-liner vice-voorzitter Maung Aye (65) en de gematigde eerste secretaris Khin Nyunt (66).

Ex-postbeambte Than Shwe wist zich zonder noemenswaardige opleiding in het leger omhoog te werken tot de in Birma belangrijke ministerspost van Defensie. Zijn ster steeg snel doordat hij zich als eerste specialiseerde in psychologische oorlogsvoering – nuttig voor een behoeftig en matig toegerust leger. In 1992 werd hij minister-president en voorzitter van de voorganger van de SPDC, de Staatsraad voor het Herstel van Recht en Orde, beter bekend onder de Orwelliaanse naam SLORC.

Kenners van de Birmese politieke verhoudingen zeggen al enkele jaren dat de ziekelijke Than Shwe overweegt met pensioen te gaan. Maar omdat er onzekerheid zou bestaan over de opvolging is dat nog niet gebeurd. De strijd tussen de `Nummer Twee' en de `Nummer Drie', Maung Aye en Khin Nyunt, heeft haast mythische proporties gekregen. Dissidenten hopen dat die het leger zal splijten en het regime ineen zal doen storten. Want achter de vriendelijke oogopslag van generaal Maung Aye gaat een nietsontziende ijzervreter schuil die niet zou schromen om alle strijdkrachten, waar hij bevelhebber van is, in te zetten om Khin Nyunt te verslaan.

Net als Than Shwe geldt Maung Aye, die de lagere school niet afmaakte, als een xenofoob die bovendien niets moet hebben van Suu Kyi, haar Nationale Liga voor Democratie of verzoening. Maung Aye vond het opheffen van het huisarrest van de oppositieleidster, een jaar geleden, een mooi, verzoenend gebaar aan de oppositie, en ging er ten onrechte van uit dat Suu Kyi haar politieke strijd zou staken. Dat zij opnieuw is gearresteerd, suggereert dat Maung Aye en zijn `hardliners' de strijd om de opvolging van `Nummer Eén' aan het winnen zijn.

Hoewel de afgestudeerde psycholoog Khin Nyunt de indruk wekt de werkelijke leider te zijn – hij is degene die het vaakst in de openbaarheid verschijnt – lijkt hij aan de verliezende hand. Khin Nyunt is het brein van de junta. Hij heeft Birma geopend voor China en de Zuidoost-Aziatische landenclub Asean. Hij gold als de motor achter de vrijlating van Suu Kyi en de toenadering tot de oppositie. Maar Khin Nyunt zou te horen hebben gekregen dat hij van die `zaak' is afgehaald.

Toch is het volgens diplomaten een fout om te veronderstellen dat de rol van de Khin Nyunt is uitgespeeld. Maung Aye mag dan een half miljoen soldaten tot zijn beschikking hebben, Khin Nyunt staat aan het hoofd van de Birmese militaire inlichtingendienst. En dat zou wel eens voor verrassingen kunnen zorgen.