Het `testament' van notaris Hans Blix

Chef-inspecteur Blix presenteerde gisteren zijn laatste rapport over Irak. Vrij van frustraties is hij niet.

Nog één keer Hans Blix. De chef van het VN-wapeninspectieteam UNMOVIC gaf gisteren zijn laatste presentatie aan de VN-Veiligheidsraad voor hij eind deze maand aftreedt en terugkeert naar Zweden om, zoals hij zegt, ,,mijn champignons te plukken'', één van zijn hobbies.

Blix offreerde de raad zijn slotrapport over zijn zoektocht naar chemische en biologische wapens in Irak, dat als een testament van een mislukte want gestaakte missie kan worden beschouwd. Met de jurist Blix in de rol van notaris, een min of meer neutrale positie die hij altijd heeft geambieerd. Rolvast als hij de afgelopen maanden is geweest in de Veiligheidsraad spaarde de chef-inspecteur ook gisteren op hoofdlijnen weer de kool en de geit. Lees: Irak en Amerika.

Maar binnen die vermeende neutraliteit sloeg Blix toch weer een iets andere toon aan dan de vorige keer, net zoals in de afgelopen maanden toen hij eerst kritisch was jegens Irak, en vervolgens steeds minder kritisch. Volgens VN-diplomaten begon Blix van lieverlee mee te bewegen op de golven van de internationale discussie, toen hij doorkreeg dat zijn kritische rapporten slechts de Amerikaans-Britse oorlogsmachine aanwakkerden.

Blix liet zich gisteren weer op die golven meewiegen; gelet op de groeiende twijfel in Groot-Brittannië en Amerika aan het bewijs van Iraks massavernietigingswapens en de nog steeds uitblijvende `smoking gun'. Hij sprak weer een octaafje hoger jegens de Amerikaanse regering, die hem als persona non grata beschouwt wegens een in haar ogen te slappe houding jegens Irak. Harder dan voorheen en meteen al aan het begin van zijn `testament' zei Blix dat zijn team op geen enkel moment ,,bewijs van de voortgang of hervatting van de programma's van massavernietigingswapens heeft gevonden of opmerkelijke hoeveelheden van verboden onderdelen''; afgezien van de Al-Samoud II-raketverdedigingssystemen.

,,Dit betekent niet noodzakelijkerwijs dat zulke onderdelen niet zouden kunnen bestaan. Dat zou kunnen er zijn lange lijsten van onderdelen waarvoor geen opheldering is gegegeven [door Irak] maar het is niet gerechtvaardigd om de overhaaste conclusie te trekken dat iets bestaat alleen omdat er geen opheldering voor gegeven is'', zei Blix tegen de Veiligheidsraad. Pas daarna zei hij dat het omgekeerde ook waar was: omdat Irak geenszins alle vragen heeft beantwoord, kan de wereldgemeenschap niet het vertrouwen hebben dat Irak geen massavernietigingswapens meer heeft. Het was feitelijk neutraal, maar uit de volgorde en toon van zijn argumentatie sprak een lichte verongelijktheid.

Daar heeft Blix ook wel reden toe. Net als zijn voorganger Butler van UNSCOM, die te weinig steun kreeg van de VS in een belangenstrijd met Frankrijk, Rusland en China, is ook Blix in dit machtsspel ten onder gegaan en heeft hij zijn werk niet kunnen afmaken. Blix zei gisteren beteuterd dat inspecteren in Irak juist nu gemakkelijker zou zijn en ,,de waarheid'' aan het licht kan brengen. Maar daar zal hij geen rol meer in spelen: de Amerikaanse regering wacht volgens diplomaten tot de in haar ogen naïeve Blix eind van de maand met pensioen gaat en zal pas daarna overwegen de VN-inspecteurs weer toe te laten.

De VS vertrouwen op eigen Amerikaanse, Britse en Australische inspecteurs, ook al zijn die nog allerminst succesvol. Blix zei na de zitting van de Veiligheidsraad dat die inspecteurs ,,onder een bezetting van een paar buitenlandse staten niet dezelfde internationale geloofwaardigheid kunnen hebben als internationale inspecteurs''.

In een BBC-interview liet Blix later zien dat hij behalve notaris bovenal mens is. Weinig diplomatiek gaf hij uiting aan zijn frustraties over de Britse en Amerikaanse intelligence die hij vóór de oorlog kreeg: ,,Slechts in drie van die gevallen vonden we überhaupt iets, en in geen enkel geval waren er massavernietigingswapens, en dat schokte mij een beetje, moet ik zeggen.'' En dit was dan de beste informatie. ,,Ik dacht mijn God, als dit de beste intelligence is die ze hebben en we vinden niks, hoe zit het dan met de rest?'' Blix durfde het niet aan dit gisteren tegen de Veiligheidsraad te zeggen. Hoe menselijk zijn uithaal ook is, het gaf 's werelds meest besproken diplomaat van de afgelopen maanden toch het karakter van een gefrustreerde functionaris op-weg-naar-de-uitgang.