Steun partij voor Schröders hervormingsplannen

Op een speciaal partijcongres heeft een royale meerderheid van de SPD gisteren steun uitgesproken voor het hervormingsbeleid van bondskanselier Schröder.

Gerhard Schröder was ,,blij, gelukkig en trots'', nadat een bijzonder partijcongres zich gisteren met overweldigende meerderheid had uitgesproken voor zijn Agenda 2010, een reeks pijnlijke hervormingen die de Duitse verzorgingsstaat op termijn betaalbaar moeten houden en de hoge werkloosheid moeten helpen bestrijden. Schröder: ,,Dit had ik niet verwacht.''

De overwinning stemde jolig. ,,Jullie kunnen nu in vrede naar huis gaan naar jullie gezinnen'', voegde hij de ruim 500 afgevaardigden na afloop toe. ,,En doe dat dan ook!'' Zelf pakte hij gisteravond nog het vliegtuig naar Frankrijk om aan te schuiven bij de G8-topconferentie. In Evian zou hij zijn collega's ,,met trots'' melden dat ,,de Duitse sociaal-democraten de werkelijkheid onder ogen durven zien en tot pijnlijke maatregelen bereid zijn''.

Schröders Agenda 2010 is nu ook de agenda van de SPD. Dat betekent dat de roodgroene regering onder andere voorstellen zal doen om de werkloosheidsuitkering te verkorten, dat langdurig werklozen minder ruimte krijgen om banen af te wijzen en dat werkgevers in de toekomst geen bijdrage meer leveren aan de ziektekostenverzekering, waardoor de werknemerspremie stijgt. Doel van de maatregelen is arbeid goedkoper te maken en gezondheidszorg en het pensioenstelsel af te stemmen op een vergrijzende bevolking.

De kanselier heeft de wekenlange confrontatie met de linkervleugel in zijn partij en de aan de SPD gelieerde vakbonden met verve gewonnen. Zijn hervormingscatalogus heeft de strijd vrijwel ongeschonden overleefd, pogingen van critici om de ingrepen in de sociale zekerheid te verzachten haalden het gisteren niet. Zijn tegenstanders moesten genoegen nemen met de instelling van een commissie die op een volgend congres, dit najaar, voorstellen mag doen voor herinvoering van een vermogensbelasting en wijziging van de successierechten opdat ook de breedste schouders zwaarder worden belast.

Indirect heeft Schröder gisteren ook zijn politieke statuur in eigen kring onderstreept. In de aanloop naar het congres had hij zijn politieke lot verbonden aan de hervormingen. Een stem voor de resolutie `Moed tot verandering' was daarmee ook een stem voor de toekomst van Gerhard Schröder.

Ondanks de eclatante formele overwinning was het bijzondere partijcongres geen euforisch eerbetoon aan de voorzitter en zijn harde koers. Toen Schröder om elf uur gisterochtend de grote conferentiezaal van het Estrel Hotel in Berlijn betrad nam vrijwel niemand daar notie van. Zijn toespraak van bijna een uur oogstte slechts bescheiden bijval.

Tijdens het debat snelden steeds opnieuw vertrouwelingen van Schröder naar de microfoon om de hervormingen te verdedigen. Zelf greep hij 's middags in met de kalme mededeling dat hij een ingrijpende wijziging van zijn voorstellen niet zou accepteren. Schröder had de zaal goed aangevoeld. Tijdens stemmingen over onderdelen van Agenda 2010 keerde ongeveer een derde van de afgevaardigden zich tegen de partijleiding.

Het contrast met een jaar geleden, toen de SPD in dezelfde zaal bijeen was voor een speciaal verkiezingscongres, was groot. Toen werd de lijstrekker met staande ovaties en minutenlang ritmisch geklap op het schild geheven. Nu werd vooral duidelijk hoe moeilijk de SPD het met haar voorman en zichzelf heeft, hoe zwaar het de 140 jaar oude partij valt te erkennen dat de oude recepten niet meer werken. Een vlammend betoog tégen Agenda 2010 werd op de publieke tribune onthaald op stormachtig applaus.

Schröder bespeelde dan ook vele registers om de sceptici voor zich te winnen. Hij appelleerde aan het gevoel van rechtvaardigheid. ,,We mogen nu niet opeten waarvan anderen morgen ook nog willen eten.'' Hij loofde de debatcultuur in de partij, hoewel hij zich eerst tegen een speciaal partijcongres had verzet. Hij riep het duistere scenario op dat sociaal-democraten die niet in staat zijn een verzorgingsstaat tijdig te hervormen worden afgestraft en verwees daarbij naar Frankrijk. Een verwijzing naar de PvdA, die met ,,een toekomstgericht hervormingsprogramma na een deprimerende nederlaag weer een sterke politieke kracht geworden is'', stond wel in zijn manuscript maar sprak Schröder niet uit.

Zijn sterkste argument was het pleidooi voor een eerlijke analyse van de Duitse problemen. ,,We moeten de moed hebben de waarheid hardop uit te spreken'', zei hij. Zelf gaf hij meteen het goede voorbeeld door te erkennen dat de hoge werkloosheid in Duitsland (4,5 miljoen werkzoekenden) structurele oorzaken heeft en niet uitsluitend het gevolg is van conjuncturele tegenwind.

In het verleden verwees de kanselier graag naar de wereldwijde recessie om de problemen in eigen land te relativeren. In talloze retorische varianten maakte Schröder duidelijk dat de verzorgingsstaat in zijn huidige gedaante niet bestand is tegen een gelijktijdig offensief van recessie, werkloosheid en vergrijzing. De sociale voorzieningen, zei hij, zijn geen ,,perpetuum mobile'' die zichzelf steeds weer financieren.