Amsterdams muziekfeest in het `Florence aan de Elbe'

Hartmut Haenchen is na zestien jaar als chef-dirigent bij het Nederlands Philharmonisch Orkest en bij de Nederlandse Opera terug in zijn geboortestad Dresden als intendant van de Dresdner Musik Festspiele. ,,In mijn bagage nam ik veel Nederlandse muziek en Amsterdamse musici mee, samen het grootste Nederlandse muziekfeest dat ooit in het buitenland is gegeven.''

Wie op de stralende hemelvaartsdag op de Theaterplatz in Dresden zorgvuldig zijn standpunt zocht, kon menen dat het vooroorlogse Dresden hier nog in volle glorie overeind stond: het `Florence aan de Elbe', zo zonnig geschilderd door Canaletto. Binnen het gezichtsveld is alles weer opgebouwd wat bij het bombardement van 13 februari 1945 was verwoest in de vuurstorm, die tienduizenden levens eiste: de Semperoper, de Zwinger, het vorstelijke slot, de kathedraal, het Taschenbergpaleis.

Daarachter is men al ver gevorderd met de herbouw van de Frauenkirche, die Dresden definitief zijn oude aanzien moet teruggeven. De hoge berg stenen van de ingestorte kerk was na de oorlog blijven liggen als een monument. De 92 meter hoge koepelkerk wordt na een restauratie van 250 miljoen euro in gebruikgenomen in 2006, als Dresden 800 jaar bestaat.

Zelfs de voor Dresden desastreuze gevolgen van de overstroming van de Elbe, in augustus vorig jaar, zijn goeddeels weggewerkt. In de Semperoper, waar alle technische installaties in de kelder onder water stonden, worden weer voorstellingen gegeven. De kelders van het Zwingermuseum, vanwege de vele Hollandse meesters `het andere Rijksmuseum', zijn weer in gebruik genomen. De grote lusttuin, omgeven door vergulde barokke bouwsels, waar nog geen jaar geleden de Elbe doorheen stroomde, oogt weer als vanouds. Water is er alleen in vijvers en fonteinen. Elders moet er echter nog veel worden hersteld.

De tuin van de Zwinger wordt het decor voor de openluchtvoorstellling van Glucks opera Alceste, waarmee Hartmut Haenchen op 15 juni zijn eerste Dresdner Musik Festspiele besluit. De door Pierre Audi geënsceneerde voorstelling van de Nederlandse Opera, in 1999 door Haenchen in Amsterdam gedirigeerd, markeert de terugkeer van Haenchen naar zijn geboortestad Dresden. Daar is hij nu intendant van de Dresdner Musik Festspiele, die hij op hemelvaartsdag opende met een concert van het Nederlands Philharmonisch Orkest.

,,In mijn bagage uit Amsterdam nam ik veel Nederlandse muziek en Nederlandse musici mee, zodat dit jaar het thema `Dresden en Europa' met meer dan zestig onderdelen is uitgegroeid tot het grootste en veelzijdigste Nederlandse muziekfeest dat ooit in het buitenland is gegeven.'' Maar na zestien Hollandse jaren als chef-dirigent bij het Nederlands Philharmonisch Orkest en bij de Nederlandse Opera, blijft Haenchen een man van twee steden. In Amsterdam, waar hij de laatste maanden Die Zauberflöte en Die Soldaten dirigeerde, blijft Haenchen gastdirigent bij de Opera, onder andere in Wagners Ring.

De Nederlandse bijdrage aan de Dresdner Musik Festspiele is zeer gevarieerd, van Loevendies opera Johnny and Jones tot Hans Liberg. De Amsterdamse stadsbeiaardier Boudewijn Zwart van de Westertoren geeft tal van concerten op zijn nieuwe carillon dat op een trailer staat. ,,De een koopt een auto, een ander laat de badkamer renoveren en ik heb een carillon gekocht.'' Ton Koopman dirigeert het Amsterdam Baroque Orchestra, ook het Jazz Orchestra of the Concertgebouw treedt op. Vanzelfsprekend zijn in de bereoemde Semperoper de bijdragen van Bernard Haitink, na het overlijden van Giuseppe Sinopoli vier seizoenen chef-dirigent van de Sächische Staatskapelle. Heinrich Schütz, Richard Wagner en Hans Vonk behoren tot Haitinks voorgangers bij dit oudste orkest ter wereld, opgericht in 1548.

Ook Harry Mulisch, auteur van Het stenen bruidsbed over het verwoeste Dresden, en van Siegfried, komt naar Dresden voor twee lezingen en een openbaar gesprek met Haenchen. Op de stadhuistoren van Dresden staat het beeld `Goedheid', dat op de beroemde foto op het omslag van Het stenen bruidsbed te zien is, de arm hulpeloos uitgestrekt naar de puinhopen van het verwoeste oude Dresden. Je hart draait om, als je nu op die toren staat en vanachter dat beeld naar beneden kijkt: flats tussen grasveldjes, parkeerterreinen en zesbaanswegen.

Voor Hartmut Haenchen (60) is zijn terugkeer naar zijn bijna onherkenbaar veranderde geboortestad een emotionele aangelegenheid. Ooit zong hij als kind in het Kreuzchor in de Dresdense Kreuzkirche, waar hij nu als dirigent met het Nederlands Philharmonisch Orkest het festival opende. In de DDR-tijd kwam Haenchen al in problemen door uitvoeringen van muziek van Bach en Schönberg, zegt hij in een interview in het prestigieuze blad Opernwelt. Haenchen kreeg ook een dirigeer- en reisverbod van drie jaar.

In de Kreuzkirche leidde Haenchen een concert met muziek van Wagner, destijds ook een zeer verdacht componist en nu een van de andere thema's van de Dresdner Musik Festspiele. Wagner, 160 jaar geleden aangesteld als Hofkapellmeister van Dresden, moest de stad ontvluchten, nadat in in 1849 als links-revolutionair had meegevochten op de barricaden. Zo klonken nu delen uit Parsifal, waarvan Wagners muziek wordt beheerst door het `Dresdner Amen', ontleend aan de eeuwenoude liturgie van de Kreuzkirche, met grauw beton gerestaureerd en gebouwd is als een theater.

Haenchen maakte uitvoerig gebruik van de ruimtelijke mogelijkheden: het orgel en de koperblazers klonken achter het publiek, vier koren stonden op het eerste balkon, de `Kruzianer' met hun hoge hemelse stemmen klonken vanaf het hoge tweede balkon. Na Parsifal, met de Dresdner tenor Peter Schreier in de titelrol en John Bröcheler als een gedreven Amfortas, klonken nog delen uit Die Meistersinger von Nürnberg met koren van schoenlappers, kleermakers en bakkers.

Dit openingsconcert was ook een `meezing'-concert: 52 mensen die zich tevoren hadden opgegeven en met succes had meegerepeteerd, brachten het aantal koorleden op 170 brengen. De beroemde bas Theo Adam, voorzitter van de vrienden van de Musikfestspiele, mocht een monoloog van Hans Sachs zingen. Een andere werd vertolkt door Jan Hendrik Rootering.

Na afloop van het openingsconcert kreeg Hartmut Haenchen de zelden verleende Zilveren eremedaille van de stad Amsterdam uit de bagage van de Amsterdamse burgemeester Job Cohen. Hij had uitvoerige lof voor de dirigent die in Amsterdam zo'n 450 operavoorstellingen en ongeveer 500 concerten leidde.

Haenchen kopieert in de programmering het Amsterdamse idee van de `Carte Blanche' (dit jaar violist Gidon Kremer), schenkt aandacht aan gedenkdagen rond tal van componisten (van Beethoven tot Wolf) en legt allerlei verbindingen met de Dresdense muziekgeschiedenis. Zo reconstrueerde Haenchen Wagners versie van Beethovens Negende symfonie, waarvan het origineel verloren ging bij het bombardement. Het door Walter Weller degelijk gedirigeerde openluchtconcert in de Grosser Garten liet vooral horen dat veel van Wagners aanvullingen, zoals verdubbelingen van blazerspartijen en octaveringen in de hoorns, al lang geleden werden overgenomen door de symfonieorkesten.

De uitvoering werd voorafgegaan door Wagners muziek bij de onthulling van een monument in Dresden in 1843, een lofzang van vijf minuten voor mannenkoor en koperblazers. Ook klonk nog Wagners Symfonie in C-groot, die hij schreef als 18-jarige. De 13-jarige Clara Wieck, die later Schumann trouwde, vond het stuk erg op Beethovens Zevende symfonie lijken. Maar wat men er nu achteraf over kan zeggen is dat het op zijn minst `veelbelovend' was.

Nog iets dat Haenchen, net als zijn sponsor Yakult, uit Amsterdam heeft geïmporteerd, is de Uitmarkt, die hier geen `Ausmarkt' heet, maar Kultur & Markt. In vergelijking met Amsterdam is deze deze eerste Dresdense Uitmarkt op zaterdagmiddag maar klein, veel minder massaal en dus prettiger. In de enorme Grosser Garten staan naast de kraampjes van de Dresdense kunstinstellingen toch nog zes podia.

Deze Kultur & Markt in het groen lijkt wel de Dresdense versie van de het zangfeest van de gilden op de Festwiese in Die Meistersinger von Nürnberg. Want er wordt vooral gezongen door tal van koren, waaronder ook het Chor der Bäcker und Konditoreien.

Dresdner Musik Festspiele: t/m 15/6. Inl. en res.: 0049 3514866308; www.musikfestspele.com; bestellung@musikfestspiele.com.