Royal Mail zet postmetro stil

Mail Rail, de onbekende postmetro van Londen, wordt na 75 jaar trouwe dienst opgeheven.

Hij rijdt stipt op tijd, stinkt niet en er is nog nooit een ongeluk mee gebeurd; niet meteen het eerste wat je associeert met Britse treinen. Toch geldt het voor de meest onbekende spoorweg van het land: de onbemande elektrische posttreintjes die al 75 jaar Oost- en West-Londen ondergronds verbinden.

Maar het voorkomt niet dat er vanochtend voor het laatst zo'n treintje door de 37 kilometer lange tunnels van Mail Rail reed. Volgens eigenaar Royal Mail, de Britse posterijen die een miljoen pond per dag verliezen, kunnen de bekende rode bestelwagens de vier miljoen poststukken die nu per jaar via de tunnel gaan bovengronds vier keer zo goedkoop vervoeren. De 76 personeelsleden van Mail Rail krijgen ander werk of gaan met vervroegd pensioen. ,,Ik wou dat ik nog wist hoe het voelde toen ik hier voor de eerste keer beneden kwam'', zei Amanda Smith, die zestien jaar het treinverkeer regelde onder het sorteerkantoor Mount Pleasant. ,,Maar ik weet wel zeker dat ik verbaasd was. Dat ben ik eigenlijk nog steeds.''

Politici, treinliefhebbers en een deel van het publiek klagen intussen over het verdwijnen van een Londens instituut, een symbool van bescheiden Brits vernuft en een efficiënt plus schoon vervoermiddel waar niemand bovengronds last van heeft. Ze zijn het oneens met de berekening van Royal Mail en geloven dat de volle en vieze binnenstad geen behoefte heeft aan extra postwagens.

De London Assembly, de overkoepelende gemeenteraad, heeft geëist dat de post de treinen in bedrijf houdt. Ruim veertig parlementariërs willen een wijziging van de postwet, zodat Royal Mail voortaan alle typen zakelijke post mag verwerken en beter kan concurreren. Het heeft nog niet geholpen. De enige concessie die Royal Mail doet is de mededeling dat de treintjes slechts ,,in de motteballen'' gaan, terwijl het noodzakelijkste onderhoud verricht blijft worden. Optimisten kunnen zo een sprankje hoop houden op alternatieve plannen: een museumlijntje voor toeristen, een veilige transportbranche voor juweliers en banken, een vuilnislijn en een transportbedrijfje voor daklozenmaaltijden. Het meest vergaande en duurste plan is het verder uitboren van de tunnels om ze geschikt te maken voor personentreinen. CrossRail, de nog met elf miljard pond te financieren spoorweg die het vliegveld Heathrow moet verbinden met Stratford in het oosten, zou deels via het Mail Rail-tracee kunnen lopen.

Het idee voor een postmetro dateert al uit 1855. In 1913 werd er een begin mee gemaakt, maar de Eerste Wereldoorlog legde het werk stil. De meer dan twintig meter diepe tunnels werden onder meer gebruikt om kunst in op te slaan. Pas in 1927 ging Mail Rail officieel aan het werk, toen nog onder de naam van Post Office Underground Railway. In hun hoogtijdagen verbonden de treintjes het grote postkantoor van Whitechapel in het East End via zeven tussengelegen stations in twintig minuten met het kantoor van Paddington in West-Londen. Per jaar gingen zeven miljoen brieven en pakjes met een snelheid van zestig kilometer per uur over het smalspoor.

Al die tijd hielden de onbemande treintjes slechts rekening met één echte passagier. Op een zijspoor staat nog steeds een VIP-rijtuig met een glazen dak. Het is niet veel hoger dan een meter. Als de Bom dreigde te vallen kon de koningin daarin kruipen, om met de buizenpost naar een veilige kant van de stad te worden geschoten.