Kastje tegen files worstelt met afstelling

Het nieuwste wapen in de strijd tegen files is een kastje, dat auto's sneller laat doorstromen. Maar het werkt nog niet optimaal, want fietsers wachten juist weer langer.

Ze zijn niet alleen een bron van ergernis, ze kosten het bedrijfsleven ook jaarlijks miljarden euro's. Het afgelopen jaar liepen Nederlanders in totaal 160 miljoen uur vertraging op in het stedelijk verkeer. Op de rijkswegen staan zij 26 miljoen uur in de file. Een van de nieuwste methodes om files te bestrijden is een zelfstandig `nadenkend' verkeersregulatiesysteem. Knelpunten in zes Nederlandse gemeenten zijn de afgelopen jaren met het systeem uitgerust.

Verkeersopstoppingen moeten worden voorkomen met behulp van een computerbrein in een kast langs de weg. Het apparaat meet met sensoren onder het asfalt hoeveel auto's bij een kruispunt aan komen rijden en hoe zij zich verspreiden over de wegen. Als auto's het ene kruispunt passeren, weet de kast bij het volgende kruispunt al hoeveel verkeer het te verwerken krijgt. De verkeerslichten die op de kastjes zijn aangesloten springen hierop eerder op groen.

Utopia-spot heet het systeem, dat in Italië is ontwikkeld en wegens groot succes is geëxporteerd naar andere Europese landen. Het dynamische systeem betekent het einde van de statische verkeerslichten, waarbij de regulatieapparatuur eenmalig wordt afgesteld en verkeersdeelnemers soms minutenlang onnodig moeten wachten.

Den Bosch, Eindhoven, Enschede, Veenendaal, Helmond en Schiphol hebben kennis gemaakt met het regulatiesysteem. Hoewel op een aantal plaatsen nog evaluatie moet plaatsvinden, lijken de eerste resultaten positief uit te vallen. Met het gevolg dat andere Nederlandse gemeenten, waaronder de grote steden, interesse tonen.

In Eindhoven heeft Utopia-Spot zijn succes bewezen. Eindhoven maakte in 1997 als eerste Nederlandse stad kennis met het regulatienetwerk. Een afrit van de A2 veroorzaakte lange files, zowel bij de kruispunten onderaan de autosnelweg als op de A2 zelf. Volgens Paul van Stratum, verkeerskundige van de gemeente Eindhoven, zijn de wachttijden in het verkeer sinds de invoering van Utopia-spot met gemiddeld 15 procent afgenomen.

Maar het kost tijd voordat het netwerk tot resultaten in het verkeer leidt, zo heeft de gemeente Den Bosch geleerd. Deze gemeente worstelt nog steeds met de `goede afstelling van het systeem'. In Den Bosch werd het twee jaar geleden aangelegd op negen knelpunten rondom het historische centrum van de stad. Het heeft bijna een miljoen euro gekost om de verkeerssituatie rond de kruispunten op orde te krijgen.

Het Heetmanplein in Den Bosch is een van de knelpunten waar Utopia-Spot is aangelegd. In de omgeving van Den Bosch staat het Heetmanplein bekend als een rampenplein. Auto's, fietsers en voetgangers rijden rond in een wirwar van wegen en stoplichten.

Het verkeer van de A2, in de woorden van de gemeente het `prioriteitenverkeer', komt hier samen met regionaal en stedelijk verkeer. Wanneer je nu tijdens het spitsuur van de A2 komt, springen alle lichten op groen.

Maar verkeer dat van de andere kant komt, moet daardoor juist weer langer wachten.

,,Hoewel de reistijden in het openbaar vervoer en het prioriteitsverkeer aanzienlijk zijn verkort, is de doorstroming voor al het zijverkeer slecht te noemen'', zegt verkeerskundige Henk de Winter van de gemeente Den Bosch. De afgelopen twee jaar ontving de gemeente veel klachten van inwoners, waaruit bleek dat auto's, fietsers en voetgangers die geen prioriteit hebben bij de kruisingen langer moeten wachten dan vroeger. ,,Eigenlijk is de doorstroom te succesvol'', verklaart De Winter. ,,Je moet je winst ergens vandaan halen.''

De kinderziekten ten spijt, de oplossing van het fileprobleem ligt in een efficiënter gebruik van bestaande wegen, zo geloven de bestuurders van Den Bosch. Er is gewoonweg geen alternatief, zeggen zij. De Winter: ,,We willen geen nieuwe infrastructuur in Den Bosch'', zegt hij ,,De binnenstad moet worden beschermd tegen nog meer asfalt.''